Category: استان خراسان رضوی

به گزارش بقاع خبر، بقعه این امامزاده، در قریه آزادوار سبزوار واقع و بناى آن از خارج، هشت ضلعى و از داخل، چهار ضلعى است. فضاى حرم، چهارگوشه ‏اى است که در چهار جهت، درگاه‏هاى در ارتباط با ایوان‏هاى چهارگانه خارجى دارد. نکته قابل توجّه درباره ایوان‏ها، اختلاف اندازه‏هاى آن‌ها است؛ چه در عرض و چه در عمق؛ موردى که در کمتر بنایى با آن برخورد مى‏شود.

در فاصله میان ایوان‌ها و پیرامون حرم، بر روى هم، نُه غرفه با اندازه‏ها و شکل‏هاى مختلف ایجاد شده است. غرفه‏هاى مزبور، همه دو طبقه‏اند. بر روى بنا، گنبد کم ارتفاعى بر پا شده که از بام ایوان‌ها و غرفه‏ها، حدود سه متر ارتفاع دارد. داخل بقعه، جز مقرنس بندى ترنبه‏ها و مقرنس کارى داخل غرفه‏ها، تزیین دیگرى دیده نمى‏شود. در بالاى کتیبه، یک حاشیه زینتى گل‌دار و در زیر سقف ایوان شرقى، چند ستاره وجود دارد. تنها تاریخ موجود در بنا، سال 1326 هـ . ق است، که مربوط به تعمیر گچ‌کارى بناست. مصالح اصلى بنا آجر است. زمان بناى هسته مرکزى حرم را به قرن هشتم نسبت داده و ایوان‌ها و غرفه را از آن قرن نهم و یازدهم ذکر کرده‏اند. بقعه را متعلّق به حضرت سلطان حسن ابن موسى بن
جعفر ‰ دانسته‏اند، در محلّی به نام‏هاى سیّد حسن غزنوى و سلطان حسن شاعر نیز معروف است.

دکتر ذبیح الله صفا، به زندگانى سیّد حسن غزنوى اشاره نموده و مى‏نویسد که سیّد حسن بن محمّد غزنوى غیر از سیّد حسن بن ناصر است… و سیّد حسن غزنوى ابن محمّد از علماء و وعاظ بزرگ زمان بود و در مجلس وعظش قریب هفتاد هزار کس جمع مى‏شدند که از آن جمله، چهار هزار تن از مریدان خاص او بودند. چون این خبر به بهرام شاه غزنوى رسید، دو شمشیر برهنه نزد او فرستاد تا در یک غلاف کند یعنى دو شمشیر در غلافى و دو پادشاه در اقلیمى نگنجد. سیّد قصد سلطان را دریافت و از غزنین به حرمین شریفین روى نهاد و از آن‌جا به بغداد رفت و پس از چندى از بغداد رهسپار غزنین گشت. لیکن چون به ولایت جوین رسید، در قصبه آزادوار در سنه 565 هجرى، بدرود حیات گفت و الحال، تربت او در آن قصبه معیّن و محل ورود فیض است.

راوندى در «راحه الصدور» نوشته است: که سیّد مزبور، سلیمان بن محمود ملکشاه سلجوقى را که در سال 555 به تخت نشسته بود، در همدان مدح گفت و سپس از همدان به خراسان رفت و در بازگشت در قصبه آزادوار از ولایت جوین وفات یافت. در «تذکره دولتشاه» نیز وفات او را قریه آزاد وارجوین نوشته است.

از آن‌چه که از کتاب‌هاى مذکور نقل گردیده، مطالب ذیل استفاده مى‏شود:

1. این سیّد بزرگوار، نامش حسن، کنیه او ابومحمّد و ملقّب به اشرف و نام پدر او محمّد است.

2. از علماء و دانشمندان زمان بوده (قرن ششم)

3. از وعاظ و خطباء عصر خویش بوده.

4. از مشاهیر شعراء و فصحا به شمار مى‏رفته.

5. نقیب النقباء بوده.

6. در آزادوار جوین به خاک سپرده شده است.

با تحقیقات زیادى که انجام شد، متأسّفانه نسب و شجره نامه وى تا امام معصوم ‰ بیش از آن‌چه که ذکر شد، (ابومحمّد حسن بن محمّد الحسینى ملقّب به اشرف) به دست نیامد.

این بنا به شماره 2065 و در تاریخ 25/4/1377 به ثبت آثار ملّی و تاریخی رسیده است.

 

به گزارش بقاع خبر، بقعه این امامزاده، در حاشیه شمالى روستاى «آزاد منجیر» و در 10 کیلومترى مشرق سبزوار واقع شده و عبارت از یک چهار طاقى با طرح مربّع است که گنبدى بر روى آن تعبیه شده است. این بنا داراى ایوان ورودى در جنوب و سکویى در جلو است. طول ایوان، پنج متر، ابعاد اصلى بنا، 4×4 متر و بلندى آن، پنج متر است. این بنا، در سال‌هاى اخیر به کلّى تغییر شکل یافته و بارها مرمّت شده است، هیئت کلّى بنا بیشتر به آثار دوره صفوى شبیه است. در داخل بنا، گوشوارهاى لچکى با نقوش هندسى تزیینى که به صورت گچ‌برى کاذب در آمده، نظر هر بیننده را جلب مى‏کند. صندوق مقبره، متعلّق به سال‌هاى اخیر و فاقد خصوصیات هنرى است و در ضلع بنا نیز طاق‌نمایى به صورت غرفه ایجاد کرده‏اند که محصول بازسازى سال‌هاى اخیر است.

مصالح اصلى این بنا، از خشت و نماى ازاره‏هاى بیرونى و قرنیزهاى لبه دیوارها، از آجر است. در کتاب مطلع الشمس، بدون ذکر نام این بنا چنین آمده است: «امامزاده آزاد منجیر» از خشت‏هاى خام بزرگ ساخته شده و گنبد با آجر زده شده است. اوّل، چهار دیوار مربّعى را بالا آورده‏اند و روى آن،
در چهار طرف و چهار زاویه، هشت طاق زده و روى طاقات، گنبدى با آجر بر آورده‏اند. از بقیّه گنبد مستفاد مى‏شود
که زیاده 5/1 زرع و سه زرع و یک چارک طول و به ارتفاع
یک زرع».

شهرت محلّى، نسب وى را با یک واسطه به امام رضا ‰ نسبت مى‏دهد که صحّت ندارد. در کتاب لباب‏الانساب آورده است:

«حسام الدّین حسین بن شمس الدّین على بن السیّد نقى حسن بن ابومحمّد المطهّر بن حسن سراهنگ ابن مهدى بن حسن بن حسین بن على بن احمد بن على الفازکى بن اسماعیل حالب الحجّاره بن ابو محمّد بن زید بن امام حسن مجتبى ‰ ، که در سنه 554 در حدود سبزوار وفات یافت». ظاهراً خفته در بقعه امامزاده حسین آزاد منجیر سبزوار، همین حسام الدّین حسین مذکور مى‏باشد، این امامزاده به «سیّد حسین» مشهور است.

با توجّه به این‌که جدّ وى سیّد نقى حسن بوده، سبب شده است که به نوه امام رضا ‰ شهرت پیدا کرده باشد.

سیّد نقى حسن جدّ حسام الدّین حسین در سنه 507 در سبزوار وفات یافت و به درب غربى سبزوار دفن گردید. برادر بزرگ‌تر سیّد حسین، به نام حسن الاکبر نیز در بیهق وفات یافت. بیهقى نوشته است که از عجائب که در انساب مثل او دیده نشده جز در زمان امیرالمؤمنین حضرت على ‰ . این است که: نام سیّد حسام الدّین، حسین و برادر بزرگترش: حسن و پدر او: على، و جدّ مادرى: شمس الدّین محمّد، و نام مادرش: زهرا، و جدّه‏اش خدیجه مى‏باشد.

این بنا به شماره 15247 و در تاریخ 24/12/1384 به ثبت آثار ملّی و تاریخی رسیده است.

 

به گزارش بقاع خبر، بقعه این امامزاده، در روستاى متروک و خالى از سکنه على آباد پایین، در بخش داورزن و به فاصله صد کیلومترى سبزوار واقع شده و به سلطان سیّد علی اکبر معروف است.

طرح بنا، به صورت مربّع و ورودى آن به شکل ایوانى مشخّص شده است. ابعاد بنا در گذشته 4×4 و عرض ورودى آن 30/1 سانتى متر بود. مصالح بنا، خشت و مقدارى آجر در قسمت فوقانى داشت. ورودى بنا در ضلع شرقى قرار دارد و درِ دیگرى در ضلع غربى داشت که مسدود شده بود. حیاط امامزاده، 12×20 متر و داراى محوّطه مشجرى است. طرح بنا، شبیه به آثار پیش از عهد صفوى در خراسان بود ولى به علّت تعمیرات مکرّر، عناصر بسیار کمى از طرح اوّلیه آن باقى مانده است. نقّاشى سردر ورودى و داخل بنا، ارزش هنرى نداشته و به جهت فرسودگى بنا، کلاً تخریب شده است.

بناى فعلى در چهارصد متر مربّع ساخته شده و داراى چهار ایوان، گنبد، رواق و صحن مشجر بسیار بزرگ است. مدخل اصلى آرامگاه، از جانب ایوان شمالى است و از سه جهت دیگر درى به داخل حرم باز مى‏شود. قطر گنبد بزرگ بنا که به صورت شلجمی است، ده و ارتفاع آن بیش نه متر مى‏باشد که سطح خارجی آن فعلاً سیمانى است. زیر گنبد، ضریح مطلاى بسیار زیبا بر روى مرقد نصب است که ابهت خاصّی به آرامگاه داده است.

بقعه، داراى پنج هزار متر فضاى سبز، شصت و پنج باب خانه به عنوان زائر سراست که باعث رفت و آمد بیشتر زوّار شده است.

اهالى، بر این اعتقادند که امامزاده على اکبر از نزدیکان امامزاده اسماعیل مدفون در مزینان مى‏باشد.

بنای قبلی به شماره 14322 و در تاریخ 16/12/1384 به ثبت آثار ملّی و تاریخی رسیده بود.

 

به گزارش بقاع خبر، بقعه این امامزاده در انتهاى روستاى سیرغان، در میان قبرستان عمومى، در 5/6 کیلومترى شمال غرب شهر نقاب واقع شده است.

پلان اصلى بقعه از خارج به صورت هشت ضلعى است و هر یک از اضلاع آن قریب به سه متر مى‏باشد. فضاى داخلى بقعه به قطر بیش از 5 متر است که چهار صفّه در چهار جهت دارد. در ارتفاع 4 متری بنا با ایجاد گوشواره به هشت ضلعى تبدیل شده و سپس با طاقنما به دایره و در نتیجه گنبد بنا بر آن استوار گشته است. این گنبد به شکل عرقچینى و به قطر 5 و ارتفاع دو متر است و از داخل آجرى با روکش سیمان سفید و از خارج کاه و گل است. صورت قبرى در نزدیک دیوار شمالى قرار دارد که ابعاد آن 20/1×5/2 متر و ارتفاع 60 سانتى متر است و با پارچه سبز پوشانده شده است.

ایوانى به ابعاد 7×6 متر در جنوب بقعه احداث شده و داراى طاق تویزه و ارتفاع بیش از 6 متر است و در شرق آن، راه پلّه‏اى تعبیه شده که به طرف گنبد خانه راه دارد. این بنا شباهت زیادى به بقعه خواجه معین‏الدّین جوینى مدفون در انداده دارد و به نظر مى‏رسد که متعلّق به دوره ایلخانی و تیموری باشد که در دوره صفویّه مرمّت شده است. متأسّفانه بنا که از خشت و گل ساخته شده است. بر اثر نزولات طبیعى بخش‏هاى اعظم آن آسیب جدى دیده و خوف ریزش آن مى‏رود و از سوی میراث فرهنگی استان درصدد مرمّت آن هستند.

زمین زیارتگاه بیش از چهار هزار متر مربع است. یادگارهاى زیادى بر دیوار بقعه نوشته شده و هویت شخص مدفون به درستى معلوم نیست.

این بنا به شماره 15253 و به تاریخ 24/12/1384 به ثبت آثار ملّی و تاریخی رسیده است.

 

به گزارش بقاع خبر، بقعه این امامزاده، در حاشیه جنوبى روستاى چشام (چشم) از توابع بخش داورزن سبزوار، واقع است، بدنه بنا از بیرون، داراى طرح چهار ضعلى منتظم است که بر روى آن، گنبد دو پوش نسبتاً بزرگى را بر آورده‏اند. امروز، این بنا داراى دو ورودى و خروجى در اضلاع شمالى و جنوبى است و احتمالاً درِ جنوبى را سال‌هاى اخیر باز کرده‏اند.

بقعه امامزاده سیّد ناصر، داراى دو ایوان و همچنین اتاق‌هایى براى استراحت خدّام بقعه بوده که امروزه همه این قسمت‏ها فرو ریخته و تنها قسمت اصلى بناى مقبره سالم مانده است. اضلاع داخلى بنا، به صورت طاق‌نماهاى طویلى بالا رفته و در رأس طاق‌نماها، اقدام به مقرنس کارى آجرى شده است. یک حاشیه آجرى در ابتداى شروع گنبد به عرض 40 سانتى‏متر موجود است که دور تا دور بنا را مى‏گردد و پس از آن، اوّلین رج‏هاى گنبد مرتفع بنا چیده شده است. گنبد بنا، در حدود 18 متر ارتفاع دارد و یکى از بلندترین گنبدهاى منطقه سبزوار است. آجرکارى گنبد، از داخل داراى نماى چشم نوازى است. در این‌جا، آجرها را با رج‏هاى جناغى و با مهارت و استادى تمام چیده‏اند. امروزه، اثرى از خود مرقد

سیّد ناصر باقى نیست، ولى جاى آن با صندوق چوبى جدیدى مشخّص شده است. قدیمى‏ترین کتیبه موجود در این بنا، داراى تاریخ 813 هـ . ق و متعلّق به آرامگاه شخصى به نام درویش حسین است که احتمالاً از خدّام اوّلیه بقعه بوده است. بناى آرامگاه سیّد ناصر بن محمّد، از لحاظ نماى بیرونى گنبد و برخى اجزاى دیگر و شباهت‏هایى که با بناى مصلاى سبزوار ـ از آثار قرن هشتم هجرى و متعلّق به سربداران ـ دارد، به احتمال قوى از آثار قرن هشت و نهم هجرى قمرى است. در حواشى تاریخ بیهق 285، درباره شخصیّت این امامزاده، آمده است: «در قصبه چشم، بر جانب قبله، مشهد الناصر بن محمّد بن احمد بن الحسین العلوى الحسینى الاصغرى قرار دارد. مى‏دانیم که «حسین الاصغر»، فرزند حضرت على بن الحسین زین العابدین Œ است که جد اعلاى سیّد ناصر مى‏باشد. مقبره امامزاده حسین الاصغر نیز در کوهپایه شهر نیشابور تا به حال باقى است.

در کتاب سراج الانساب (2)، به عنوان ناصر الدّین از نسل حسین الاصغر به ترتیب ذیل نام برده است:

نسب شریف میر ناصر سبزوارى: ناصر الدّین محمّد بن ابومسلم بن ناصر بن على بن ناصر بن طالب بن یحیى بن محمّد بن حسن بن حسین بن زید بن عیسى بن على بن ابى عبدالله الحسین الاصغر ابن امام زین العابدین ‰ . احتمال دارد در بقعه مورد نظر، همین ناصر الدّین محمّد مدفون باشد که به ناصر بن محمّد تصحیف گردیده است.

این بنا به شماره 1963 و در تاریخ 2/12/1376 به ثبت آثار ملّی و تاریخی رسیده است.

 

به گزارش بقاع خبر، بقعه این امامزادگان در شمال روستاى کروژده از توابع بخش جوین شهرستان سبزوار واقع شده است.

پلان بنا، از بیرون هشت ضلعى است. به جز ضلع شمالى آن که ورودى است، در هر ضلع، طاق‌نماى کم عمقى وجود دارد، ساقه گنبد با عقب نشینى نسبت به دیوار اصلى، شانزده ضلعى‏ست و در هر ضلع، یک طاق‌نماى کم عمق وجود دارد. ایوان، طاق و تویزه است. پیش طاق دوّم سقف مقرنس کارى با اشکال منظم هندسى به رنگ آبى روى گچ نقّاشى شده است.

پلان داخل بنا نیز هشت ضلعى‏ست که در هر ضلع، طاق‌نماهایى کم عمق دو طبقه قرار دارد. طاق‌هاى ردیف پایین، داراى نقّاشی‌هاى بسیار زیبا روى گچ با مضامین گل و بوته‏هاى رنگارنگ است که معمولاً گل‌ها به رنگ صورتى، در داخل یک قاب با حاشیه قرمز رنگ محصور شده‏اند و گل‌ها به سبز تیره رنگ و آبى شکل گرفته‏اند. زمینه نقوش، به رنگ آبى روشن یا سفید هستند. بین دو طاق‌نما که گوشه‏هاى اضلاع بنا را در برگرفته‏اند نیز صحنه‏هائی به شکل تک درخت و گیاهان و سرو، نقّاشى شده‏اند. صحنه‏هاى نقّاشى، به وسیله قاب‌هایى با زمینه قرمز یا قهوه‏اى با نقوش اسلیمى از هم جدا شده‏اند. طاق‌هاى فوقانى، فاقد تزئین است و اندود گچ دارد. دیوار گنبد، داراى کتیبه‏اى به عرض چهل سانتى متر بنا را دور زده است و روى آن، کتیبه‏اى با خط سیاه روى زمینه گچى سفید نام دوازده امام و صلوات بر محمّد و آلش و آیاتى از قرآن نوشته شده و در انتهاى آن، «فى شهور شعبان سنه و عشر و ثمانمائله (819 هـ . ق)» دیده مى‏شود.

گوشه‏سازى پلان هشت ضلعى به شانزده ضلعى، با چوب صورت گرفته است. گنبد، با آجرهاى موازى احداث شده و هیچ‏گونه تزئینى ندارد. چهار نورگیر در چهار جهت اصلى بنا تعبیه شده است. قدمت بنا، با توجّه به اسلوب معمارى
و حجم بنا، مربوط به دوره تیمورى است و به لحاظ معمارى، با مسجد آق قلعه و بناى گور گنبد خوشاب سبزوار، قابل

مقایسه مى‏باشد.

در کتاب «مرآه البلدان» درباره این بنا آمده است: «… دیگر قریه کروژده است که از قلعه جات قدیم بوده حالا آباد نیست، هفت تن از امامزادگان در آن‌جا مدفون‏اند. سلاطین صفویّه گنبد و ایوانى در آن‌جا ساخته‏اند».

در طرفین ایوان، سنگ قبرهایى بوده که در حال حاضر به جاى دیگر منتقل شده که به شرح ذیل است:

1. سنگ قبر زیبا و کنده کارى شده از سنگ سیاه با نوشته خط ثلث متعلّق به امیر جلال الدّین احمد الشریف الحسینى بن علاءالدّین محمّد الجوینى با تاریخ 969 هـ . ق که به شرح ذیل است:

«الملک للَّه هو الحى ناد علیاً مظهرالعجایب تجده عوناً لک فى النوائب کلّ هم و غم سینجلى بولایتک یا على یا على یا على هذا مرقد عالیجناب شرافت مآب سعادت نصاب رفعت قباب معالى اکتساب نتیجه الاکابر و الاشراف عمده الاعاظم الجود و الاعکاف المرحوم المغفور الواصل الى جوار رحمت اللَّه الملک الولى النقى امیر جلال الدّین احمد الشریف الحسینى ابن والى جاه رفعت پناه سعادت دستگاه و ملجأ الصفا المسکین خواجه علاء الدّین محمّد الجوینى توفى فى شهر جماد الثانى سنه تسع و ستین تسعمائه»

2. سنگ سیاه‌رنگ دیگرى مربوط به خواجه جلال الدّین محمّد بن خواجه مظفّر حسینى جوینى با تاریخ 1021 هـ . ق.

3. سنگ قبرى متعلّق به امام قلى خان ولد علیخان با تاریخ 1200 هـ . ق.

4. سنگ قبر متعلّق به سلطان احمد بیک با تاریخ 1181 هـ . ق.

5. سنگ قبرى مربوط به قلیچ آقا ابن عالیجاه المرحوم قلیچى با تاریخ 1216 هـ . ق.

6. سنگ قبرى دیگر از سنگ مرمر با نقوش سپر و شمشیر و غلاف شمشیر مربوط به حسن خان بن اللهیار خان با تاریخ 1217 هـ . ق.

اعتقاد مردم بر این است که این بقعه، محل دفن هفت معصوم از فرزندان امام موسى کاظم ‰ به نامه ماضیه خانم و شش برادر او است اما تاکنون نسبت آنان به دست نیامده است.

 

این بنا به شماره 4038 و در تاریخ 10/7/1380 به ثبت آثار ملّی و تاریخى رسیده است.

 

به گزارش بقاع خبر، بقعه با شکوه این امامزاده در میان روستاى عزیز آباد (سرمزار) در 11 کیلومترى جنوب شرق شهر ششتمد واقع شده و به «سرمزار» مشهور است.

ساختمان بقعه که در حدود ده سال قبل تجدید بنا شده به ابعاد 17×16 متر است و ایوانى در جانب مال دارد که ابعاد آن 6×3 متر و ارتفاع قریب به 7 متر است. در پیشانى بقعه «آستانه مبارکه یحیى بن زید علیه السلام» نوشته شده است.

دو طرف ایوان، کاشیکارى منظّمى در زمینه گل و بوته و آیات قرآنى و اسماء جلاله تزیین شده و در انتهاى آن دو مناره بلند به ارتفاع 16 متر است که با ورق گالوانیزه پوشش یافته است. بقعه از چهار جهت درى به داخل دارد و به صورت چلیپا ساخته شده است. اتاق مرقد به شکل مربع و هر ضلع آن 9 متر است. چهار صفّه به ابعاد 3×3 و ارتفاع 4 متر احداث شده که به صورت مدخل بقعه است. چهار زاویه اتاق مرقد را با ایجاد چهار گوشواره در ارتفاع 6 مترى به دایره تبدیل نموده و در نتیجه گنبد بنا بر آن استوار ساخته‏اند.

این گنبد به شکل کلاه خودى به قطر 10 و ارتفاع بیش از 5 متر است که از داخل گچ اندود و از خارج سیمان و سپس با رنگ طلایى پوشش یافته است. کف و ازاره حرم تا 20/1 سانتى متر با سنگ مرمر پوشانیده شده و الباقى دیوار بقعه گچ اندود است. در ساقه گنبد چهار پنجره جهت نورگیرى تعبیه شده و در وسط بقعه نیز ضریح آلومینیومى به ابعاد 2×1 متر قرار دارد.

در طرف راست ایوان، درى به داخل اتاقى منتهى مى‏شود که ظاهراً به عنوان دفتر آستانه است. زمین زیارتگاه قریب به دو هکتار است که در آن فضاسازى و درختکارى صورت گرفته و آبى که در آن جارى است فضاى مناسبى را ایجاد نموده است. در شمال غرب صحن، سرویس‏هاى بهداشتى احداث شده و در کنار سردر بقعه نیز چهار اتاق به عنوان زایر سرا قرار دارد.

در تابلویى که بر دیوار بقعه نصب است، شخص مدفون در بقعه را یحیی بن زید بن امام علی بن الحسین ‰ معرفی نموده و اشعارى در مدح امامزاده یحیى بن زید ‰ سروده شده که متن آن به شرح ذیل است:

اى که سر به فلک افراشته این بارگهت

پادشـاهان جهان گشته همه خاک درت

دردمنــدان جهـان رو به تو آرند همه

اى شفا بخش مریضان جهان یک‌نظرت

زائـران سوى تو آیند ز هر شهر و دیار

به امیدى که برند فیض کرم از حرمـت

رود آبـى کــه ز کـوه تو سرازیر بود

شربتى هست‌که جوشیده‌زلطف ثمـرت

دامن کوه تو سرسبز بـود همچو بهشت

میدهد لطف وصفا بر دل هر رهگذرت

نور چشمان پیغمبرى  و دوستان رسول

یحیى نـام تــو و زیــد نــام پدرت

سر مزار حفظ بود از همه آفـات و بلا

تـا که باشـد  به پناه تو و زیر نظـرت

هــر نفـر رو به تـو آید با چشم امید

نا امیدش  مکن آقا تو ز لطف و کرمت

بنای قبلی این امامزاده به شماره 8729 و در تاریخ 10/3/1382 به ثبت آثار ملّی و تاریخی رسیده است.