Category: استان ایلام

به گزارش بقاع خبر، در دهستان «ارمو» در شمال شرقى درّه شهر، تپّه‏ اى موسوم به «چهارطاق» قرار دارد که در دامنه آن، مقبره مشهور به باباسیف الدّین جای گرفته است.

درِ مقبره، رو به شمال باز مى‏شود و در داخل آن، دو قبر است که روى آن‏ها سنگ نوشته‏اى وجود ندارد. در بالاى در ورودى سنگ نوشته کوچکى نصب شده و روى آن چنین نوشته شده است: «امیر غلامرضا خان هاشمى در سنه 1350 بقعه امامزاده سیّد سیف الدّین (را تعمیر نموده است».

تمام مقبره از سنگ و گچ، و قسمت‏هایى از بام آن با آجر ساخته شده و روى بقعه را نیز با گچ سفید کرده‏اند.

به گزارش بقاع خبر، بقعه جابر بین کوه‏هاى مله ریته و چالمى، در شمال غرب شهرستان درّه شهر و در 65 کیلومتری شرق شهرستان ایلام قرار دارد.

ساختمان قدیمی بقعه که از آثار قرن نهم هجری بود و دارای درِ ورودى رو به شمال و به کفش کن باز مى‏شد، به طول 15 و عرض نُه متر بود. این بنا هشت ستون داشت که نُه طاق شمالى ـ جنوبى و نُه طاق شرقى ـ غربى به ارتفاع دو متر روى آن‏ها زده شده بود.

کف مقبره، دو پلّه پایین‏تر از کف کفش کن است. در دیوار جنوبى، محرابى به بلندى 180 و عرض هفتاد سانتى‏متر قرار داشت. در قسمت پایین آن، کتیبه‏اى گچبرى شده دیده مى‏شود که در اطراف آن کلمات مقدّس و بر سطح میانى آن چند گل نقش شده بود. در گوشه بالاى کتیبه، کلمات «محمّد» و «لا اله إلا ‏اللَّه» بطور برجسته نقش شده بودند که متأسّفانه بنای قدیمی و ارزشمند آن که به شماره 16930 و در تاریخ 30/10/1358 به ثبت آثار ملّی و تاریخی رسیده بود به بهانه توسعه در سال 1369 به کلی تخریب شد و بجای آن بنایی مربع شکل که دارای گنبد و ایوان و رواق است، ساخته که جالب به نظر می‌رسد.

بقعه دیگری در کوهستان شیارکوه یا سایه کوه از توابع دهلران قرار دارد که به آرامگاه عارف بزرگ شهرامیر (شهرمیر)، یا جابر صغیر منسوب است اما اینک اطراف بقعه به جهت دور افتادگی از شهر و نیز صعب العبور بودن، خالی از سکنه است.

به اعتقاد آنان، شهر امیر، همان جابر صغیر بن شیخ عبدالله بن شیخ محمّد بن شیخ ابراهیم بن جابر بن عبدالله بن شیخ حسین بن جابر کبیر است که از نوادگان جابر بن عبدالله انصاری بن عمرو بن خرام بن کعب بن غنم بن کعب بن سلمه، صحابی بزرگوار رسول خدا (است.

در دزفول و بهبهان دو مزار دیگر به نام جابر قرار دارد که یکی متعلّق به جابرکبیر و آن دیگر به جابر صغیر مشهور است. خاندان انصاری دزفول نسب خود را به جابر بن عبدالله انصاری منتهی می‌دانند که مزار جدّشان در دزفول گویای این ادّعا است.

طبق اسنادی که در نزد طایفه جابری است آنان معتقدند که بقعه جابر انصاری در درّه شهر متعلّق به جابر کبیر بن عبدالله بن شیخ حسین بن جابر بن عبدالله بن سعد بن جابر بن عبدالله انصاری، صحابی رسول خدا (است و قبر نواده او جابر صغیر مشهور به شهرامیر در روستای سایه کوه از توابع دهلران می‌باشد.

تیره‌های طایفه جابری: طایفه جابری به دو تیره «شیخ» و «دره ولی» که هر کدام دارای متفرعاتی است، تقسیم می‌شوند که در روستاهای «اشگم گاو» بالا و پایین ساکن هستند.
تیره «شیخ» به متفرعات «بیت فارس» و «شهر امیر» منقسم می‌شود.

تیره «دره ولی» نیز شامل تیره‌های «سانیه وند»، «سیره بیره»، «سرخی» و «علی رحم» می‌باشد.

بزرگان قوم جابری اعتقاد دارند که طایفه جابری از نسل عارف بزرگ، «شهر امیر» می‌باشند که به واسطه انتساب و قداستی که آن عارف بزرگ داشته است، در کنار او مسکن گزیده و نشو و نما کرده‌اند.

برخی دیگر معتقدند که طایفه جابری از نژاد عرب به ویژه عرب‌های حجاز می‌باشند که در خدمت عارف بزرگ، شهر امیر بوده‌اند که در معیّت ایشان به منطقه دهلران آمده‌اند و چون شهر امیر در همان مکان، دارفانی را وداع گفته، یاران او که هم اکنون به طایفه جابری موسوم‌اند، در کنار آرامگاه او مسکن کرده و طایفه کنونی جابری را پدید آورده‌اند.

گروهی دیگر گویند که طایفه جابری از نژاد لک می‌باشند که به واسطه موقعیت مذهبی و عارفانه‌ای که دیار جابر داشته، در کنار او مسکن گزیده‌اند.

سرمنشأ وجودی تیره «سرخی» از طایفه «بیت دیره» و از طایفه «سگوند» لرستان می‌باشند که به دیار جابر آمده‌اند.

تیره «دره ولی» از عرب‌های سرخه هستند که در زمان‌های کهن به واسطه قداست مکان جابر به آن دیار کوچیده و سکونت نموده‌اند.

غلام جابری، بزرگ خاندان جابری درباره اصل و نسب طایفه جابری این گونه اظهار نظر می‌کند: «طایفه جابری به دو شاخه، منشعب می‌شود، یکی تیره شیخ‌ها که از نسل جابر بن عبدالله انصاری (از اصحاب پیامبر اسلام (می‌باشند و تیره دیگر که به «دره بلوط» موسوم‌اند و هر کدام، فامیل‌های جداگانه‌ای را در برمی‌گیرند.

تیره شیخ‌ها به چند فامیل منشعب می‌شود: تیره شریر، تیره قمر، تیره تاجدین، تیره رجب و تیره شریر که به دو شاخه تقسیم می‌شوند، یکی گنجه و دیگری پنجه و تیره قمر به دو فامیل، یکی «بارکه» و دیگری «یارکه».

طایفه جابری از نسل شیخ شمس الدّین می‌باشند که تبارنامه آنان، بدین قرار است: طایفه جابری فرزندان شیخ تاج الدین بن شیخ شمس الدین بن شیخ پیرحاجی بن شیخ عبدالکریم بن شیخ قاسم بن جابر صغیر بن شیخ معروف به «شهره امیر» بن جابر بن شیخ عبدالله بن شیخ محمد بن شیخ ابراهیم بن جابر بن عبدالله بن شیخ حسین بن جابر کبیر بن عبدالله بن (شیخ حسین بن جابر کبیر بن عبدالله بن شیخ حسین) بن جابر بن عبدالله بن سعد بن جابر بن عبدالله انصاری بن عمرو بن حزام بن کعب بن غنم بن کعب بن سلمه»

به گزارش بقاع خبر، این بقعه در بخش ماژین شهرستان درّه شهر واقع شده و از جمله شاهکارهاى معمارى قرن هشتم هجری است. مقبره به صورت چهار گوش و با استفاده از آجر ساخته شده و زوایاى چهار گانه آن به گوشواره‏هاى مناره مانندى منتهى مى‏ شود. ارتفاع مناره‏ها یا همان گوشواره، حدود یک متر از ارتفاع ساختمان اصلى بلندتر است و متصل به متن بنا است.

در ورودى مقبره به جانب شرق باز مى‏ شود. در مدخل ورودى، کفش‏کن به ابعاد 20/5 متر و طول 30/3 متر ارتفاع مشاهده مى‏ شود.

در داخل کفش کن و یا راهرو، دو ورودى قرار دارد. یک ورودى به سمت اتاق کوچک خادم بقعه و ورودى دیگر به سمت داخل بقعه باز مى‏شود. داخل مقبره، داراى دو سطح متفاوت است. هنگام ورود به سطح اصلى، چهار پله پایین‏تر، مقبره مهدى صالح قرار گرفته است. طبقه زیرین کلاً با نماى آجرى ساخته شده و طاق آن جناغى است. ارتفاع طاق روى مقبره 6/2 متر است. در وسط داخل بقعه و در محدوده طبقه دوّم، نماى قبر از سنگ و گچ مشاهده مى‏شود. روى سطوح جانبى قبر، آیات شماره 22 و 23 سوره مبارکه حشر با خط نسخ و در قالب گچبرى به زیبایى تمام حک شده است.

متن آیه سطح جنوبى بدین شرح است «بسم اللَّه الرحمن الرحیم، هو الله الذى لا إله إلّا هو عالم الغیب و الشهاده هو الرحمن الرحیم ـ هو الله الذى لا إله إلا». دنباله آیه روى سطح جنوبى «هو الملک القدوس السلام المؤمن»

متن آیه سطح شمالى و ادامه آیه 22 و آیه 23 سوره مبارکه حشر، چنین آمده است:

«المهیمن العزیز الجبار المتکبر سبحان اللَّه عما یشرکون، هو اللَّه الخالق البارئ المصور له الأسماء الحسنى یسبح له ما فى السموات و الارض و هو العزیز الحکیم».

همچنین بر قاعده شرقى قبر، این جمله نوشته شده است «سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا إله‏ إلّا اللَّه و اللَّه اکبر» علاوه بر آن بر روى دیوارهاى جانبى بنا در داخل مقبره، آیاتى از قرآن کریم به طرز بسیار زیبایى گچبرى شده است. بقعه از شاهکارهاى معمارى عصر اسلامى است.

این بنا به شماره 4311 و در تاریخ 5/9/1380 به ثبت آثار تاریخى رسیده است.

متأسّفانه نیمِ بیشتر این بنا از بین رفته و ویران گشته است با این وجود میراث فرهنگی استان ایلام درصدد مرمّت آن می‌باشد.

شرح حال مهدی عباسی: ابو عبدالله محمّد المهدی، سوّمین خلیفه عبّاسی است. او در سال 127 هـ. ق به دنیا آمد، چون پدرش ابوجعفر عبدالله المنصور در ششم ذی حجّه سال 158 هـ. ق در راه مکّه وفات یافت، در همان روز، ربیع از مردم برای مهدی عباسی بیعت گرفت و او در بغداد بود، چون خبر خلافت به او رسید، بعد از دو روز به منبر رفت و خطبه خواند و از مردم بیعت گرفت، و همه با او بیعت کردند. گویند: منصور دوانیقی وصیت کرده بود که عمویش عیسی بن موسی پس از او خلیفه شود، لکن با به بلوغ رسیدن پسرانش مهدی و با مرگ عیسی بن موسی، خلافت بعد از منصور به عهده مهدی عباسی قرار گرفت.

مورّخان نوشته‌اند که در دوره مهدی عباسی، ملایمت و اعتدال جایگزین، شدّت عمل شد، او نسبت به علویان از شدّت عمل دوری جُست و علویانی را که در زمان پدرش زندانی شده بودند، دستور داد تا آزاد کنند. با این حال دو نفر در حکومت مهدی عباسی به شهادت رسیدند که اسامی آن‌ها عبارت‌اند از؛

1. علی بن عباس بن حسن المثنی بن امام حسن (؛ او به دست عمال مهدی به اسارت رفت و سپس به زندان
روانه گشت، به دستور مهدی عباسی او را زهر دادند و بدنش ورم کرد و اعضایش از یکدیگر جدا شد و بدین صورت به شهادت رسید.

2. عیسی بن زید الشهید بن امام سجّاد (؛ او به خاطر حفظ جان خود از ترس مهدی، فرار کرد و مدّتی در مناطق جبل متواری شد تا اینکه عاقبت در کوفه مخفیانه می‌زیست و در همانجا وفات یافت از این رو به عیسی مختفی ملقب شد.

گویند مهدی عباسی از ترس عیسی در کوه‌ها و شهرها به دنبال او بود تا اینکه از بغداد به بلاد دینور رفت و در 23 محرم سال 169 هـ. ق در روستای زرین از توابع درّشهر وفات یافت و فرزند او هارون الرشید بر جنازه او نماز گزارد و او را در همانجا به خاک سپرد.

برخی علّت مهاجرتش به بلاد دینور و سکونت او در منطقه ماسبذان را به خاطر شنیدن وصف آب و هوای این مناطق دانسته‌اند. مدّت خلافتش ده سال و یک ماه و نیم و سنین عمرش به چهل و سه رسیده بود.