Category: اراک

به گزارش بقاع خبر، ساختمان بقعه، یک بناى آجرى با زیر بناى 42 متر مربّع است. بر فراز بقعه، گنبدى دوپوش قرار دارد که گنبد خارجى آن، مخروطى ترکدار آجرى است و دوازده ترک در آن اجرا شده و در بالاى آن، آشیانه لک لک است.
سوراخى در بدنه خارجى گنبد ایجاد شده بود که در سالیان اخیر مرمّت شده است.

ایوان بقعه در جانب جنوب قرار دارد و توسّط یک درِ فلزى سه لنگه‏اى به داخل مرتبط مى‏شود. در دو طرف ایوان، دو اتاق به صورت دو طبقه آجرى وجود دارد. در داخل حرم، یک ضریح چوبى مشبک طلایى رنگ با کتیبه‏اى به خط نستعلیق و به صورت منبت برجسته به چشم مى‏خورد که متن آن از قرار ذیل است: «السلام علیک با بنت موسى بن جعفر ـ آستان مقدّس امامزاده میمونه خاتون، بسم اللَّه… اللَّه لا اله الا اللَّه…».

مساحت محوّطه بقعه 3250 مترمربّع است که در سالیان اخیر درختکارى و فضاسازى شده است. به جهت واقع شدن بقعه در مسیر جادّه قم به اراک، مى‏توان به عنوان یک مکان زیارتگاهى مورد بهره‏بردارى بهترى قرار گیرد که نیاز به طرح جامع توسعه است.

درباره شخص مدفون در بقعه، چنان‌چه اشاره شد، با نام میمونه خاتون و از دختران امام موسى کاظم ‰ معرّفى شده است. برخى نیز از مدفون بودن بانویى به نام فاطمه خاتون در کنارِ میمونه خاتون خبر داده‏اند. بر این اساس، برخى از پژوهشگران معتقدند که اگر این دو بانوان با هم خواهر باشند، از نوادگان امام سجّاد ‰ هستند. زیرا تنها میمونه و فاطمه خاتونى که در کتب انساب ذکر شده و در عراق عجم سکونت داشته‏اند؛ سیّده میمونه و سیّده فاطمه ابنتى على أبى‏الحسین زین الدّین بن أبى على محمّد الخزرى بن على بن على الحریرى
بن الحسن الافطس بن على الاصغر بن امام بن على بن الحسین السجّاد ‰ است.

پدر و برادر این دو بانو نخستین شخص از سادات حسینى افطسى است که به آوه مهاجرت نموده و منشا آثار و برکاتى بوده‏اند.

نخستین مورّخى که از مهاجرت جدّش به آوه سخن گفته: حسن بن محمّد بن حسن قمّى، زنده به سال 378
هـ . ق است که مى‏نویسد: «از فرزندان على بن الحسن الافطس که از آبه به قم آمدند ولد خزرى = حریرى بوده
و نام او محمّد بن على بن على الحریرى است» این
جمله حکایت از آن دارد که على بن على الحریرى در
آبه سکونت داشته و فرزند ارشد او ابوعلى محمّد خزرى
مدّتى به قم مهاجرت نموده و سپس طبق نقل‏هاى دیگر مورّخان به آبه برگشته است.

از انگیزه مهاجرت على بن على الحریرى، جدّ سیّده میمونه و فاطمه خاتون به آبه به درستى معلوم نیست اما هم عصر بودن وى با ابوالسرایا و ابراهیم طباطبا به سال 199 و 200 هجرى معلوم مى‏شود که او یا در این قیام شرکت داشته یا این‏که بر اثر جو ناآرام پس از شکست قیام مذکور به ناحیه جبل مهاجرت نموده است. تاریخ نگار قم از قول یکى از نوادگان سیّد على مى‏نویسد: جدّ امامزادگان سیّده میمونه و فاطمه خاتون با برخى از علویان مدینه جمع شدند تا به جهت کسب معاش به دیگر شهرها مهاجرت نمایند. پس عدّه‏اى از آن‏ها به ناحیه جبل رحل اقامت افکندند که من جمله آن‏ها جدّ این دو امامزاده جلیل القدر است.

بنابراین معلوم شد که ابوعلى محمّد خزرى به همراه
پدرش سیّد على به جهت کسب معاش به آبه مسافرت کرده‏اند. سیّد ابوعلى محمّد در آبه صاحب چندین فرزند
شد که یکى از آنان سیّد على نام داشت که ملقّب به
زین الدّین بود. او سیّدى محترم و زیاده با حشمت بود
و به احتمال قوى در نیمه دوّم قرن سوّم هجرى وفات یافته و در روستاى چمران دفن شده است. سیّد على داراى پنج
فرزند بود که دو تن از آنان دختر به اسامى؛ سیّده میمونه خاتون و سیّده فاطمه خاتون بود. این دو خواهر که از
زنان فاضله و متدینه بودند ظاهراً بعد از سال 350 هـ . ق وفات یافته‏اند و آرامگاهشان از دیرباز مورد توجّه دوستداران اهل بیت Œ است.

به گزارش خبرنگار بقاع خبر، ساختمان بقعه، یک بناى آرامگاهى دوازده ضلعى از خارج و داخل است و یک طاقنماى بلند در ورودى طرّاحى شده است. طرح بیرونى بنا به شکل کثیرالاضلاع منتظم و برج مانند است که بر هر ضلع آن طاقنمایى تعبیه شده و بر فراز آن‏ها گنبدى از نوع دوپوش آجرى و شبیه به تخم مرغی وجود دارد. این گنبد از داخل با چهار تیرچوبى مهار شده و رگه‏هاى آجرچینى آن قابل مشاهده است.

زمینه طاقنماها با خط بنایى به شیوه گره‏چینى با آجر تزیین یافته و در دیوارهاى جانبى داخل بنا با نقش اللَّه و سایر نقش اندازى‏هاى هندسى پوشش یافته و یک نورگیر مشبک آجرى در بالاى گنبد دارد.

داخل بنا دو سنگ قبر به خط کوفى بر روى سکّویى نصب شده است. این سکو به شکل مکعّب مستطیل و با آجرهاى خشتى و معمولى ساخته شده است. دو سنگ قبر روى مزار به صورت باریک و بلند کشیده است که با سه ردیف موازى، نقوش و خطوط کوفى دارد که متعلّق به اوایل دوره اسلامى است.

معروف است شاپور ذوالاکتاف ساسانى براى جنگ از این ناحیه مى‏گذرد و از پیرمردى که در اینجا زندگى مى‏کرد، درباره نبرد و پیروزى سؤال مى‏کند. پیرمرد مى‏گوید در این جنگ تو پیروز مى‏شوى. شاپور پس از بازگشت پیروزمندانه خود به سراغ پیرمرد مى‏آید، اما او مرده بود. شاپور دستور مى‏دهد براى او بقعه‏اى بسازند. آن بنا در طول زمان از بین رفت و در دوره سلجوقى مجدّداً بقعه‏اى بر مزار پیرمرد بنا کردند.

بقعه پیرمراد به شماره 1568 و در تاریخ 11/11/1356 به ثبت آثار ملّى و تاریخى رسیده است.

خبرنگار: محمد تقی کمالی ضیاء

به گزارش بقاع خبر، این دو بنا، منتسب به پیشوایان فرقه اسماعیلیه است که پس از حمله هلاکوخان مغول و تصرّف قلعه الموت، منطقه انجدان یکى از پناهگاه‏هاى محل استقرار آن‏ها شد.

ساختمان بقعه شاه غریب به شکل هشت ضلعى است که براى ساخت گنبد آن پس از بالابردن دیوارها به شانزده ضلعى تبدیل شده و گنبد بر فراز آن احداث گشته است. دو درگاه اصلى در اضلاع شرقى و غربى و دو درگاه دیگر در اضلاع شمالى و جنوبى دارد.

گنبدِ بقعه یک پوش و داراى تزئینات رسمى‏بندى با گچ در ایوان ورودى است. مصالح به کار رفته در این بنا از آجر، سنگ و گچ و بدنه داخلى آن بدون هیچ گونه تزئینات معمارى است.

در و ضریح چوبى این بقعه در دوره صفوى ساخته شده و تکّه‏هایى از آن‏ها باقى است. براساس ماده تاریخ موجود، ساخت در و ضریح بقعه شاه غریب در سده 10 هـ . ق صورت گرفته است.

در آخرین تحقیقات میدانى که انجام شده، اثرى از درهاى ورودى و تکّه‏هایى از ضریح چوبى و مرقد مشاهده نگردید و در سالیان قبل به جهت حفّارى‏هاى غیرمجاز در بقعه و پیرامون آن، آسیب جدى به بقعه وارد گشته است. در غرب بقعه، راه پلّه‏اى وجود دارد که به بالاى گنبد معطوف مى‏شود و در ورودى آن، درختچه‏اى سبز شده که در بدنه بنا ریشه کرده است.

در کنار بقعه، قبرستان تاریخى وجود دارد که داراى سنگ‏هاى تصویردار متعلّق به دوره صفویّه است که متأسّفانه برخى از آن‏ها به سرقت رفته است.

اسم اصلى شاه غریب، میرزا عبّاس ابن عبدالسلام است. او بعد از فوت پدر (899) به مسند ریاست جماعت اسمعیلیه رسید و رسماً مقر زعامت را در انجدان قرار داد. انجدان، اطرافش کوه و از محلات 34 میل فاصله دارد. محل تازه براى زراعت و کشت فوق العاده مناسب و جماعت وابسته به او در محل مزبور مرفه و آسوده مى‏زیستند.

غریب میرزا در گوشه خانقاه جدید التأسیس خود، درویشانه زندگانى مى‏کرد. هزاران مرید دور او را گرفته و او در بین جماعت، سرفراز و آسوده آنان را اداره مى‏نمود. روز به روز ترقى مى‏کرد ولى در عین حال ملاحظه دولت مرکزى را داشته و کارى که سبب توجّه آنان به این سامان باشد از وى بروز نمى‏کرد.

«آثار محمّدى» به نقل از «نورالمبین» مى‏نویسد؛ پسر عبدالسلام، عبّاس شاه بود. وقتى قدم در مسند ارشاد گذاشت که زمان با وى مساعد بود. برادرى داشت جوان به نام نورالدّین، در نزدیکى انجدان قلعه بزرگ (خانقاه) آبادان کرد و در آن بلد قلعه و عمارات زیاد برپا نمود و آن‏جا را اقامتگاه خود ساخته و بنام نورآباد، آن قلعه نو بنیاد را نام گذارى نمود.

قلعه نورآباد خانقاه درویشان و براى مدّتى جماعت اسمعیلیان، خاک رواق آن را توتیاى چشم مى‏نمودند. چون شاه غریب به امور دنیایى وقت کمترى مصروف مى‏کرد، عنوان غریب را از مریدان دریافته و از این عنوان نیز خوشش مى‏آمد.

یکى از شعراى هند، به زبان اردو شعرى در توصیف مراد خود به زبان حال گفته که شاه غریب را خوش آمده است و حتى خویشتن همیشه خود را بدان اسم مى‏نامید.

مردم این فرقه در طول ریاست این پدر و پسر او ابوذرعلى، خیلى مرفه زندگانى مى‏کردند.

مریدان از هندوستان براى دیدار شاه غریب به انجدان مى‏آمدند. در آن زمان جماعت زیادترى به آنان پیوسته و باقوافل بزرگترى راه انجدان را پیموده و در آن‏جا به خدمت رئیس دینى خود رسیده و با فریادهاى شادیانه امام خود را طلب مى‏نمودند. شاه غریب از محل اقامت سر بیرون کشیده و خود را نشان مى‏داد، مردم به هنگام دیدن چهره مولى خود خوشحالى مى‏کردند و مبارک باد به یکدیگر مى‏گفتند. غریب میرزا در سال 902 به قول مورّخین مربوطه (فقط سه سال امامت کرد) و در همان محل رخت از جهان فانى بربست و در همان‏جا هم مدفون گردید. بعد از وى ریاست فرقه به فرزندش ابوذر على رسید.

بقعه شاه غریب به شماره 2453 و در تاریخ 19/07/1378 به ثبت آثار ملّى و تاریخى رسیده و در سالیان اخیر مرمّت شده است.

به گزارش بقاع خبر، ساختمان بقعه که از آثار بجا مانده قرن ششم هجرى است و شامل سه بقعه مجزّا مى‏باشد، در دوره‏هاى بعد مرمّت شده‏اند. این سه بقعه عبارتند از:

1. بقعه غربى، روبروى درِ ورودى صحن که مدفن امامزاده حسین و عدّه‏اى از شهداء است.

2. بقعه شرقى، مدفن منسوب امامزاده على و فرزندش امامزاده عبیداللَّه ثانى و عدّه‏اى از شهداء.

3. بقعه میانى، که به بقعه چهل دختران مشهور است، متعلّق به سیّده سکینه و بانوان فاطمى است که به توصیف آن‏ها خواهیم پرداخت.

بقعه غربى: این بقعه داراى دو فضاى متصل به هم است. فضاى اوّل که فضاى ورودى است با چند پلّه به پایین راه دارد و فضاى دوّم به آن متصل و همکف با فضاى اوّل است. در وسط فضاى اوّل ضریح امامزاده حسین قرار دارد و در قسمت پشت ضریح به فاصله حدود یک متر، دو قبر به چشم مى‏خورد که متّصل به دیوار و حدود 50 سانتى‏متر ارتفاع دارند و در میان فضاى دوّم دو مرقد با فاصله کمى از یکدیگر قرار گرفته‏اند و صاحب این چهار مرقد مشخّص نیست. بر دیوار داخل بقعه غربى، کتیبه‏اى دارد که متن آن چنین است: (امر بعماره هذا النقش القبّه الاکبر السیّد المرتضى العالم قوام الدّین تاج الاسلام ابومحمّد الحسین بن موحود بن محمّد بن على بن احمد الامیر النقیب بالکوفه بن على عبید الاعرج بن حسین الاصغر بن الإمام زین العابدین فخرالعرب و العجم على بن الحسین الشهید المظلوم… بن امیرالمومنین و یعسوب المسلمین اسداللَّه ابوالحسن على بن ابوطالب علیهم الصلوه و سلم به تاریخ ذیحجه سبعه عشرین و ستمائه. بخط عمل استاد ابوهاشم بن ابوالکرم بن عبداللَّه البنا…)

ظاهراً قسمت‏هایى از متن کتیبه در زمان مرمّت و پررنگ ساختن متن ناخواسته دستکارى شده و بعضى از کلمات ناخوانا شده است. در فضاى همجوار بر روى دو مرقد میانى، ضریح آلومینیومى مشبّک با طرح درشت بر روى ضریح چوبى مشبک قدیمى قرار دارد که داراى کنده کارى زیبایى است و قسمت‏هایى از آن مرمّت شده است. ارتفاع ضریح حدود 10/1 متر و در قسمت بالاى آن شیشه‏اى‏ست. کفِ مرقد کاشى فیروزه‏اى است و فاقد سنگ کتیبه مى‏باشد.

طبق گفته هیئت امناء آثار چوبى ضریح‏هاى قبلى این بقعه در موزه همجوار امامزادگان 72 تن وجود دارد. در فضاى اوّل بر روى مرقد امامزاده حسین ضریح مطلا نصب شده که داراى کتیبه است: متن کتیبه اوّل سوره انسان (دهر) است و کتیبه دوّم آن شامل ابیاتى از اشعار ترکیب بند محتشم کاشانى درباره کربلا مى‏باشد.

بقعه شرقى: این بقعه شامل یک ایوان به مساحت چهل مترمربّع و دو فضاى متصل به یکدیگر است. کف ایوان حدود دو پلّه از کف فضاى بقعه بالاتر است. بر روى فضاى اوّل و دوّم دو گنبد وجود دارد. زیر گنبد اوّل کتیبه کوفى تزئینى است که آیاتى از قرآن کریم به صورت رنگى منقوش گردیده است: «بسم اللَّه الرحمن الرحیم… ینصرک اللَّه بنصر عزیز… هو المومنین».

در سمت راست دیوار مقابل درِ ورودى، کتیبه‏اى نوشته که بخشى از آن بدین شرح است: (امر بعماره هذا المشهد المعلا… الموید المظفّر المجاهد بهاالدوله… الموتمن الاسلام شرف الامیر… ابوسعید لینصرن… عنداللَّه الدهر…)

این کتیبه در تاریخ 30/06/1372 بازسازى و مرمّت شده است. درِ ورودى بقعه چوبى به ابعاد 45 سانتى‏متر عرض و 65/1 سانتى‏متر ارتفاع و از چوب بید ساخته شده و به صورت منبّت‏کارى و گره‏چینى است و داراى تزیینات زیباى گیاهى و هندسى و پنج شبکه اشکال تار عنکبوتى است.

گردآوری: محمد تقی کمالی ضیاء

به گزارش بقاع خبر، شهر آستانه از توابع شهرستان سربند، در چهل کیلومترى جنوب غربى اراک، مدفن و مشهد چهار تن از خاندان عصمت و طهارت، یعنى حضرت سهل بن على، طالب بن على، جعفر بن على و فضل بن جعفر است که زیارتگاه آنان به زیارتگاه سهل بن على شهرت یافته است. شهر آستانه به واسطه آستان مبارک حضرت امام‏زاده سهل بن على به آستانه مشهور شده است.

به تازگى سندى معتبر یافت شده است که بر اساس محتواى آن نسب امام‏زاده‏هاى بزرگوار آستانه با شش واسطه به حضرت على بن الحسین امام سجاد علیه‏السلام امام چهارم شیعیان جهان مى‏رسد و مى‏توان اذعان کرد که این سند به بخش قابل توجهى از سؤالاتى که درباره این زیارتگاه وجود دارد پاسخ مى‏دهد و بعضى ابهامات را مرتفع مى‏سازد.

مطابق متن این سند سهل بن على ابن ابیطالب ابن یوسف بن محمد بن حسین ابن على بن الحسین ابن زین العابدین در آستانه مبارکه مدفون است و جعفر بن محمد الباقر و فضل برادر جعفر در نزد آن بزرگوار مدفونند.

توجه پادشاهان و حکام ایران در تمام ادوار تاریخى به این زیارتگاه و زیارت این امام‏زاده‏ها و دستور بازسازى این زیارتگاه بالاخص در دوران صفویه و قاجاریه حکایت از اهمیت و جلالت این زیارتگاه‏ها دارد.

واقعه شهادت آنها نیز سینه به سینه و از نسلى به نسل دیگر انتقال یافته است و به همین لحاظ در تمام اعصار مورد توجه همگان بوده‏اند. از جمله مراسم مذهبى که در آستانه این امام‏زادگان اجرا مى‏شود مى‏توان به مراسم عزادارى ماه محرم اشاره کرد. در ایام سوگوارى دهه محرم به خصوص در تاسوعا و عاشوراى حسینى و بیست و هشتم صفر، مردم آستانه و روستاهاى اطراف در محوطه امام‏زاده و اطراف آن جمع شده و به عزادارى مى‏پردازند.

علاوه بر این، هزاران نفر در قالب صدها هیأت سینه زن و زنجیر زن از سراسر استان مرکزى خود را به شهر آستانه مى‏رسانند و در دسته‏هاى منظم، گرداگرد این زیارتگاه به عزادارى مى‏پردازند. همچنین از مراسم ملى که تحت تأثیر فرهنگ این زیارتگاه مقدس، شکل مذهبى به خود گرفته، است.

به گزارش بقاع خبر، بقعه این  امامزادگان  در روستاى موت آباد، 12 کیلومترى شمال شهر اراک قرار دارد.
ساختمان بقعه، بنایى زیبا، قدیمى و به جا مانده از دوره صفویه است که بافت اصلى خود را حفظ کرده و با وجود تعمیراتى که در آن صورت گرفته، از بین نرفته است.
این بنا، متشکل از دو قسمت است. قسمت نخست، حرم امامزاده حوّا خاتون است که گنبد آن کم خیز و یک پوش است. و فضاى دوم، مربوط به شاهزاده احمد است که گنبد آن مخروطى بلند 12 ترک دو پوش است و روى آجرهاى آن تزیینات ترصیع کارى به‏ صورت نقوش هندسى با کاشى‏ هاى فیروزه‏اى و لاجوردى و سفید رنگ به‏ کار رفته است.

در سال 1384 هـ . ش به وسیله ستون آهنى، گنبد بقعه استحکام یافته است. در فضاى زیر گنبد، ازاره سنگى قرار دارد ودر قسمت زیر گنبد شمسه‏اى به رنگ قهوه‏ اى، زرد و آبى نقش گردیده و دور گنبد، نقش‏هاى دایره‏اى و در اطراف با رنگ‏ هاى آبى و زرد تزیین شده است.

قدیمى‏ ترین سنگ نوشته روى دیوار بقعه، متعلّق به قرن ششم هجرى است. اتاق آرامگاهى بقعه به‏ صورت هشت‏ ضلعى و داراى یک فضاى چهار صفه‏ اى است که داراى چهار طاق بسیار عمیق است. حیاط اصلى و گذر بقعه از جانب جنوب است و دو اتاق خواجه نشین متعلّق به دوره قاجاریّه به آن افزوده شده است. زمان ساخت این بنا را بین سال‏ هاى 670 و 680 هـ . ق تخمین زده‏ اند؛ اما روى یکى از سنگ نوشته‏ ها تاریخ 487 هـ . ق ثبت  است.
کنار بقعه، مسجد نسبتاً بزرگى قرار دارد که داراى آجر کارى و با کاشى‏ هاى فیروزه‏اى ترصیع بندى شده است.

در گذشته روى قبر، صندوق چوبى نفیسى قرار داشت که در اثر افتادن شمع و آتش گرفتن آن از بین رفت و حدود پنجاه سال قبل، ضریح فلزى مشبّکى با نقوش هندسى ساخته شده و روى مرقد نصب بود که در سالیان اخیر جای آن را با ضریح طلایى رنگ عوض نموده‏اند.
درباره شخصیت مدفون در این بقعه، کتیبه‏ اى بر بالاى مسجد نصب است که امامزاده حوّا خاتون را دختر امام جواد ‰ و شاهزاده احمد را از فرزندان امام موسى بن جعفر ‰ معرفى مى‏ کند. شیخ کمال الدین فراهانى به استناد کتاب بحرالانساب، نسب این دو بزرگوار را چنین مى‏ نویسد: «احمد بن ابراهیم بن موسى بن امام محمّد التقى الجواد ‰ » و امامزاده حواخاتون را خواهر وى یاد مى‏ کند. متأسفانه، این ادعا منشأ صحیحى ندارد؛ زیرا حضرت موسى المبرقع بن امام جواد ‰ فرزندى به نام ابراهیم نداشته تا از او احمد به وجود آید. این احتمال که چندین واسطه از قلم افتاده باشد، بعید نیست.

انتهای پیام/ح