وحدت حوزه و دانشگاه ، ضرورت ها ، چالش ها ، موانع

بقاع خبر:  وحدت حوزه و دانشگاه از خجسته ترین پیامدهای انقلاب اسلامی است که راهبرد اساسی امام خمینی رحمه الله برای تحقق اسلام ناب محمدی است و بدون این وحدت، انقلاب اسلامی کم فروغ است. هم چنین وحدت و همکاری این حوزه و دانشگاه به عنوان دو پایگاه فکری ـ فرهنگی – علمی جامعه برای نیل به تمدن اسلامی بر مبنای معیارهای اسلامی ایرانی و مقابله با هجوم فرهنگ غرب ضروری است .

وحدت و همکاری میان این دو نهاد، نه یک وحدت فیزیکی و شکلی، بلکه تقارب و یکی شدن در مبانی معرفت شناختی، ارزش های فرهنگی و دغدغه ها و حساسیت های سیاسی ـ اجتماعی است؛ و همین حالت است که هر یک از این دو قشر را در جایگاه واقعی خود قرار داده است

 

وحدت حوزه و دانشگاه در کلام امام رحمه الله
امام خمینی رحمه الله ، رهبر کبیر انقلاب، درباره ضرورت وحدت حوزه و دانشگاه در بیاناتی فرموده اند:«امروز یکی از ضروری ترین تشکل ها بسیج دانشجو و طلبه است. طلاب علوم دینی و دانشجویان دانشگاه ها باید با تمام توان خود در مراکزشان از انقلاب و اسلام دفاع کنند. فرزندان بسیجی ام در این دو مرکز، پاسدار اصول تغییر ناپذیر نه شرقی نه غربی باشند، امروز دانشگاه و حوزه از هر محلی بیشتر به اتحاد و یگانگی احتیاج دارند.

 

وحدت حوزه و دانشگاه از نظرگاه آیت الله جوادی آملی
درباره وحدت حوزه و دانشگاه بحثهای زیادی مطرح و نظرات مختلفی ارائه شده است که برخی از دیدگاههای مطرح در این موضوع به شرح ذیل است:

۱- وحدت فیزیکی: این دیدگاه میگوید: باید نظام آموزشی حوزه و دانشگاه در هم ادغام شده و یک ساختار آموزشی واحد ایجاد شود تا بتواند اهداف دو ساختار سابق را تأمین کند.البته عده ای نیز در همین جا به تعدیل این نظریه پرداخته و تنها به تبادل طلبه، دانشجو و استاد میان این دو نهاد بسنده میکنند.

۲- وحدت سیاسی – اجتماعی: در این نگرش باید با در نظر گرفتن اشتراکات موجود به برطرف کردن سؤ تفاهمها و اختلافات اهتمام کنند و در مقابل حوادث اجتماعی و سیاسی به یک موضع واحد دست یابند.

۳-  وحدت موضوعی: یعنی اینکه باید در دانشگاه علاوه بر رشتههای فعلی، به علوم متداول حوزوی نیز بطور تخصصی پرداخته شود. در مقابل، حوزه نیز باید فعالیتهای علمی خود را به مباحث تجربی گسترش دهد. این نوع وحدت با وحدت فیزیکی که در ابتداء به آن اشاره شد، بی ارتباط نیست، چرا که تبادل طلبه و دانشجو میتواند زمینه چنین وحدتی را فراهم آورد.

۴-  وحدت رویکردی: این نظریه – که ما از آن به وحدت رویکردی تعبیر میکنیم – از سوی آیت الله جوادی آملی مطرح شده است. ایشان با نگاهی جامع، مسئله وحدت را در کنار بحث علم دینی و غیر دینی و اسلامی شدن دانشگاهها بررسی میکند.
ایشان عنصر محوری دینی بودن علم را رویکرد الهی عالم به معلوم می دانند؛ یعنی فیزیک و شیمی وقتی اسلامی است که فیزیکدان و شیمیدان متوجه باشند، که قوانین فیزیکی و شیمیایی را چه کسی آفریده و برای چه آفریده است؟ اسلامی شدن دانشگاهها به اسلامی شدن علوم و فعالیتهای آن است(به معنایی که بیان شد).
باتوجه به آنچه گفته شد، هر گاه حوزه و دانشگاه به سمت دینی شدن علوم خود گام بردارند به وحدت حقیقی دست یافته اند، چرا که هر دو در یک عرصه مشترک – علوم دینی – فعال هستند و تنها تفاوت این دو نهاد در محدوده فعالیت علمی است. حوزه علمیه در آن بخش از علوم دینی فعالیت میکند که از منبع وحی و نقل؛ مانند فقه، کلام و حدیث و عقل مانند فلسفه و کلام استخراج میشود و دانشگاه نیز به بخش دیگر که از تجربه با کمک عقل و عقلا به دست می آید؛ مانند فیزیک، شیمی و ریاضیات اهتمام می ورزد.
مرکز فکر، تصمیمگیری، اندیشیدن و راهنمایی کردن اگر متحد و متشکل باشد، آنگاه است که نظیر سلسله اعصاب به همه ابعاد و اعصاب انقلاب اسلامی سرایت میکند و به اتحاد می رسد. بنابراین تا مرکز اندیشه و فکر یگانه و یکتا نشود، راهی برای سرایت وحدت در ابعاد گوناگون نخواهد بود.

 

دشمنان وحدت حوزه و دانشگاه
اگرچه در راه وحدت حوزه و دانشگاه تلاش های بسیاری صورت گرفته، اما کارشکنی های متعددی نیز در راه مقابله با این هدف شکل گرفته است. بدون شک هستند کسانی که می خواهند بار دیگر بین این دو مرکزِ ارزشمند و میان این دو قشر مهم و تأثیرگذار جدایی افکنند. کسانی که دشمنان نظام اسلامی را می شناسند نباید اجازه دهند تا غبار کدورت، فضای آکنده از مهر و و جوّ و سالم علمی کشور را تیره و بیمار سازد.

 

موانع و چالشهای وحدت حوزه و دانشگاه
برخی مواضع و اظهارات در خصوص موانع و چالشهای وحدت حوزه و دانشگاه حکایت از تحرکات هدفمند یا غیر هدفمندی است که نوع نگرش متقابل این دو نهاد را نسبت به هم خدشه دار ساخته و موجب فاصله آنها از یکدیگر شده است. در بعد حوزوی میتوان به گرفتار شدن حوزویان در مسائل نظری محض حوزوی و دوری از مسائل روز و بی تفاوت بودن حوزویان نسبت به ارشاد اقشار مختلف جامعه اشاره کرد، که انتظار حوزویان از دانشگاهیان این است که خود به سراغ آنها بیایند، در حالی که این حوزویان هستند که باید به سراغ دانشگاهیان بروند.غرق شدن دانشگاهیان در کارهای علمی، درس، نمره، مدرک و بی توجهی آنها به اهداف سیاسی، اجتماعی و… در کشور، بی توجهی دانشگاهیان به نقش سازنده حوزویان و تاثیر زیاد آنان در بسیج مردم از بعد دانشگاهی به عنوان عامل عدم تقرب وحدت حوزه و دانشگاه مطرح است.
اما باید اذعان داشت که مبنای فلسفی و تئوریک این دو قلمرو نیز میتواند مانع وحدت دو نهاد شود؛ زیرا به دلیل اختلاف در نوع علم و روش علم، شاهد عرضه دو نوع جهان بینی متفاوت نسبت به مسائل موجود هستیم. بنابراین درک نادرست از رابطه منطقی و مطلوب علم و دین را باید از موانع مهم ناهمسازگاری حوزه و دانشگاه بر شمرد، درک نادرستی که کاملا قابل اصلاح و ترمیم میباشد.
نارسایی زبانی را نیز باید به عنوان مانع مهم در جهت تفاهم حوزه و دانشگاه دانست. تخصصی شدن علوم و پررنگ شدن مرزهای موجود بین علوم الهی – انسانی و علوم تجربی، به طور طبیعی زبانهای متفاوتی را ایجاب میکرد. امروزه نه تنها این دو حوزه کلی واجد دو زبان متفاوت هستند، بلکه حتی در داخل این دو حوزه هم، علوم مختلف زبانهای خاص خود را دارند و این موضوع به راحتی در حجم سنگین اصطلاحات تخصصی علوم و فهم آنها واضح است.
البته نباید نقش تفرقه افکنان را در جهت عدم وحدت حوزه و دانشگاه نادیده گرفت؛ چه دشمنان خارجی مشترک حوزه و دانشگاه که منافع فراوانی را در ایجاد اختلاف بین این دو جستجو میکنند و چه استبداد داخلی در دوره معاصر و چه عناصر رادیکال و خشک مغزی که احیانآ در حوزه و دانشگاه اختلاف خانوادگی را به کوچه میکشانند و محیط اجتماعی را برای مقابله با یکی از این دو مرکز مقدس تحریک میکنند.
وحدت حوزه و دانشگاه به مفهوم وحدت و استقلال جامعه اسلامی است که تامین نیازهای دینی و دنیوی و نیل به توسعه و پیشرفت به آن وابسته است.به یقین وحدت حوزه و دانشگاه هیچ گاه به مفهوم سلب استقلال فکری یا نفی هویت مستقل یکی از این دو نهاد و یا سلطه یکی بر دیگری نیست، بلکه مفهوم اصلی این وحدت در جامعیت دین اسلام است که در تأمین نیازهای بشری بر هر دو بعد مادی و معنوی آن تاکید داشته است، که بدون آن آزادی و پیشرفت جامعه اسلامی تحقق نمییابد.

 

منابع :

وحدت حوزه و دانشگاه در اندیشه امام خمینی (ره)، عماد افروغ، کتاب اول مجله حوزه و دانشگاه، آذر ماه ۱۳۷۸

سایت بیتوته

وحدت از دیدگاه امام خمینی (ره)، صحیفه نور، ج۹، ص .۴۳

پرتال امام خمینی (ره)

سخنرانی آیت الله جوادی آملی – همایش بزرگداشت استاد مفتح، وحدت حوزه و دانشگاه، دی ماه .۱۳۸۴

وحدت حوزه و دانشگاه، خبرگزاری فارس، .۱۳۸۶

گرداوری :علی سامعی