بقعه متبرکه امامزاده سلطان مهدی(ع) متعلق به دوران قبل از صفویه یا عصر تیموری در دهدشت کهگیلویه و بویراحمد

کهگیلویه / گروه خبرنگاران افتخاری/ رامین چرومی

 بقعه متبرکه امامزاده سلطان مهدی(ع) متعلق به دوران قبل از  صفویه یا عصر تیموری در دهدشت کهگیلویه و بویراحمد

بقعه متبرکه امامزاده سلطان مهدی(ع) در شمال شرقی دهدشت جدید، با بیش از یک کیلومتر فاصله، خارج از محدوده بافت قدیم شهر باستانی دهدشت که اطراف آنرا منازل مسکونی جدید فرا گرفته، واقع شده است.

شهر دهدشت مرکز شهرستان کهگیلویه با ارتفاع 800 متر با سطح دریا، در دشت همواری که پیرامون آن را در شعاع حدود 15 کیلومتری کوه‌های کم ارتفاعی از جمله، کوه سیاه، با ارتفاع 1805 متر در شمال شرقی، کوه شریف بیلی با ارتفاع 1990 متر در شرق، کوه خائیز در جنوب غربی با ارتفاع 1600 متر، کوه کرباسی در غرب با ارتفاع 900 متر فرا گرفته است. رودخانه مارون که از کوه‌های شرقی استان سر چشمه گرفته از 20 کیلومتری شمال دهدشت عبور کرده و به خلیج فارس می‌ریزد.

در دائره‌المعارف شجره آل رسول، جلد سوم، نوشته سید علی موسوی‌نژاد سوق در مورد این بقعه متبرکه این چنین نوشته شده است، «درباره شجره و نسب این بزرگوار مطلبی در کتب انساب ثبت نشده و در داخل بقعه هم کتیبه یا شجره‌نامه‌ای که بتوان او را مشخص کرد وجود ندارد. فقط افواهاً عموم مردم آن را سلطان مهدی(ع) می‌خوانند و به نظر می‌رسد باید اصلی موجود بوده که بقعه مزبور به این نام خوانده شده است».

کتاب «بحر الانساب از سید رضی» در ذکر اولاد امام زین‌العابدین که وارد شهر دهدشت شده‌اند، چنین می‌نویسد «…خضر و الیاس و عباس و ایلیا و هارون بولایت الموت افتادند چون به موضع دهدشت رسیدند، طایفه وزیره بر ایشان خبر یافتند و امامزادگان مجادله بسیار کردند آخر آن پنج تن را در موضع دهدشت شهید کردند…»

گرچه به طور دقیق هم نمی‌توان تعیین کرد که مدفن در این بقعه همان کسی باشد که در بالا یاد شده است، اما «اسناد و اطلاعات محلیان با سابقه که خود را از نوادگان علامه سید علی نقی مشهور به «آقامیر» می‌دانند و روزگار بیشتری را در شهر قدیم دهدشت سپری کرده‌اند، به مراتب از اطلاعاتی که اینگونه بحرالانساب‌ها می‌دهد، وسیع‌تر است. زیرا آنچه این سالخوردگان راجع به سابقه امامزادگان شهر دهدشت به ویژه از بقعه متبرکه «امامزاده سلطان مهدی(ع)» ظهار می‌دارند، چنین تفهیم می‌شود، «به ایشان امامزاده مهدی و گاه شاه مهدی و سلطان مهدی هم می‌گویند، این پنج امامزاده که یکی از آنها سلطان مهدی است. بنی اعمام یکدیگر، همگی با هم وارد شهر دهدشت شدند و مورد احترام و تکریم مردم این بلاد واقع شدند.»

صاحب کتاب ارجان و کوهگیلویه، نسبت به این بقعه چنین اظهار می‌دارد «…در شمال و شمال خاور این شهر (دهدشت) آثاری از چند گور گنبدی شکل وجود دارد. که تعدادی از آنها را می‌توان به پایان حکومت دوره صفویه منسوب کرد. ساختمانی در منتهی‌الیه شمال شرقی نمونه‌ای را نشان می‌دهد که با سایر بناها تفاوت‌هایی دارد و آنرا می‌توان با آثار باقیمانده نیز بازسازی کرد. مدخل آن ایوان درازی بوده که کمان‌های جلوش در قسمت داخلی دیوار ایوان به خارج متمایل بوده است. محوطه داخلی آن در شمال باختر، جنوب خاور و جنوب باختری طاقچه‌ها را بخاطر وجود سنگ و خاکنمی توان تعیین محل کرد. از آنجائی که هر سه فرو ریخته‌اند، باید که بسیار نازک بوده باشند. اینکه چنین دیوارهایی وجود داشته، غیر قابل تردید است، زیرا که در غیر این صورت شکل مدخل را نمی‌توان توجیه کرد…”

داریوش توکلی باستان شناس در گزارش منتشر نشده‌ای، بنای این زیارتگاه را قبل از دوره صفویه یا متعلق به عصر تیموری گزارش می‌دهد «… بنظر می‌رسد که این اثر تاریخی و تزئینات و نیز ساختار کلی آن به قبل از دوره صفویه یا احتمالا تیموری متعلق باشد که در دوران صفویه تغییراتی در آن صورت گرفته باشد. بنا شامل یک گنبد خانه و شبستان مستطیل شکل است، ورودی بنا از در جلو شبستان شروع می‌شود. ابعاد کل بنا 11 * 50 / 6 متر است. شبستان دارای طاقچه‌های بزرگ و زیبایی است.

سقف شبستان از بین رفته است. به نظر می‌رسد که در دوره‌های که آن را تعمیر کردند، بعضی از سنگ قبور اطراف بنا را در تعمیرات آن بکار برده‌اند . ورودی بنا با زدن طاق‌های جناغی شکل به شبستان متصل می‌شود. گنبد خانه بزرگ و زیبا است. گنبد خاکی آن بر روی گوشواره‌ها، فیلپوش‌هایی تعبیه شده است. فیلپوش‌ها در سه مرحله با زدن سه طاق جناغی شکل و با کمک گوشواره‌ها گنبد را شکل داده‌اند. اطاق گنبدخانه مربع شکل است. بعد از فیلپوش‌ها شانزده کتیبه طاقچه نما بر روی گریو گنبد زده شده‌اند که زیبایی خاصی به بنا داده‌اند. بالاتر از این کتیبه‌ها تعدادی چنجره کوچک جهت کوچک جهت تهویه هوا و نور گیر تعبیه شده است. در هر سه طرف اتاق، طاقچه‌هایی برای گذاشتن پی‌سوزه‌ها و بعضی اشیاء دیگر تعبیه شده است. محراب از یک محراب کوچک‌تر در درون یک محراب بزرگتر تشکیل شده است…»

این بقعه متبرکه در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۳۵۶۸ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.