کدخبر : 32228 |

جرعه ای از محضر سعدی شیرازی ، بوستان و گلستانش


« سعدی » با تالیف و تصنیف منظومه های پندآموزکه نتیجه سی سال تجربه، جهانگردی و مردم شناسی بود اثر بزرگ اخلاقی و تربیتی خود به نام «بوستان» را که در حین سفر سروده بود را به پایان رساند و در سال ۶۵۶ هجری قمری دومین اثر خود، «گلستان» را نیز به رشته نگارش درآورد .

به گزارش بقاع خبر : شیخ «مصلح الدین سعدی شیرازی»، شاعر و استاد بزرگ شعر و نثر فارسی در شیراز و «محمد غفاری» ملقب به «کمال الملک»، نقاش برجسته معاصر در نیشابور  درگذشت .
۷۵۰ سال پیش ، شیخ «مصلح الدین سعدی شیرازی»، شاعر و استاد بزرگ شعر و نثر فارسی، وفات یافت. وی پس از گذراندن مقدمات علوم ادبی و دینی در زادگاهش شیراز، در جوانی به شهر بغداد رفت. سعدی در مدرسه نظامیه این شهر، به آموختن علوم متداول آن دوران پرداخت و پس از تحصیل، به سرزمین های شام، فلسطین، حجاز، روم و کشورهای دیگر مسافرت کرد.
سعدی طی این سفرها با مردم جوامع مختلف آشنا شد و دیده ها و شنیده هایش به همراه قریحه شاعری، موجب سرودن اشعاری زیبا و ماندنی شد. وی سپس به زادگاهش شیراز بازگشت و به تالیف و تصنیف منظومه های پندآموز که نتیجه سی سال تجربه، جهانگردی و مردم شناسی بود، دست زد. سعدی در سال ۶۵۵ هجری قمری اثر بزرگ اخلاقی و تربیتی خود به نام «بوستان» را که در حین سفر سروده بود، به پایان رساند. این کتاب به نظم است و در آن از موضوعاتی چون عدل، احسان، عشق، تواضع، قناعت، تربیت، توبه و مناجات سخن رفته است. سعدی در سال ۶۵۶ هجری قمری دومین اثر خود، «گلستان» را نیز به رشته نگارش درآورد.
گلستان یکی از شیواترین کتاب های نثر فارسی است که در ضمن آن از اشعار فارسی و عربی نیز استفاده شده است این کتاب مجموعه حکایات اخلاقی و اجتماعی در هشت باب است. همچنین دیوان سعدی شامل قصاید، قطعات، غزلیات و رباعیات اوست. از دیگر آثار این شاعر و سخن سرای ادب فارسی می توان کتاب «مجالس پنجگانه» را نام برد. مدفن سعدی در شهر شیراز، روزانه میزبان علاقمندان زبان و ادب فارسی از سراسر دنیاست.
تقویم تاریخ، در چنین روزی بر دنیا چه گذشت؟

چکیده ای از” سعدی شیرازی”:

نام اصلی:ابومحمّد مُشرف الدین مُصلِح بن عبدالله بن مشرّف

تخلص:سعدی

زمینه فعالیت:شعر و نثر فارسی

تولد:۶۰۶هجری قمری

محل تولد:شیراز، کشور ایران

مرگ:۶۹۰ هجری قمری

شغل:شاعر و نویسندهٔ پارسی گوی ایرانی

جایگاه خاکسپاری:سعدیه، شیراز

تحصیلات:دانش آموخته مدرسه نظامیه بغداد

جرعه ای از خرمن بو ستان و گلستان

سعدی بوستان را در سال 655هـ ق در ده باب به نظم درآورد:

«ز ششصد فزون بود پنجاه وپنج

که پُر دُر شد این نامبردار گنج»

پندها و آرزوهای سعدی در بوستان بیش از دیگر آثار او جلوه گر است. به عبارت دیگر سعدی مدینه فاضله ای را که به دنبال آن بود، در بوستان تصویر کرده است. در بوستان انصاف و حق پذیری فضیلتی است گران قدر و ستودنی. بوستان جهان حقیقت است. بنابراین در آنجا حق گویی و حق شنوی مقامی والا دارد. صدای بشردوستانه سعدی در آنجا به گوش می رسد. شبی که نیمی از بغداد طعمه حریق می شود، آن کسی که خدا را شکر می گوید (که دکان ما را گزندی نبود)، سنگدل است و خودخواه.

«پسندی که شهری بسوزد به نار

و گرچه سرایت بود بر کنار»

بوستان سعدی انسان را تصفیه می کند. در جای جای این کتاب عواطف انسانی و هم دلی و پیوستگی افراد بشر جلوه گر است:

«چو بینی یتیمی سرافکنده پیش

مده بوسه بر روی فرزند خویش»

در بوستان، گاه توبه گنه کاری پشیمان پذیرفته می شود، ولی عابدی مغرور که از مجاورت او ننگ دارد ـ اگر چه با عیسی(علیه السلام) همنشین است ـ دوزخی می شود.

گلستان

سعدی گلستان را در سال 656هـ ق در هشت باب تدوین کرد:

«در آن مدت که ما را وقت خوش بود

ز هجرت ششصد و پنجاه وشش بود»

سعدی در این اثر با انتخاب کلمات مناسب و گزینش های درست، خواننده را به وجد می آورد.

واژه ها در گلستان از نوعی موسیقی جاندار و همچنین نوعی هم آوندی و هماهنگی برخوردارند.

با توجه به حرکات ریتمیک واژه ها درمی یابیم که سعدی با هنرمندی و با دانش فراوان و اینده نگری واژه ها را برگزیده است. گلستان به سبب نثر مسجع و آهنگین خود زیباترین کتاب نثر فارسی است.

«احمد تمیم داری» پژوهشگر و استاد و دانشگاه می گوید: «در کشورهای اسلامی آثار سعدی را به عنوان کتاب های درسی تدریس می کنند به ویژه گلستان که نه تنها در بین خواص که در بین عامه مردم نیز شناخته شده است.» این استاد توجه به آثار ادبی به ویژه گلستان سعدی را برای جوانان، علمای علوم تربیتی و سیاست مداران لازم می داند و می گوید: «وقتی سفیر انگلستان در یکی از کشورهای شبه قاره، گلستان سعدی را از بر و بدون غلط می خواند، حساب ما روشن می شود».

خدامحوری در آثار سعدی

سعدی موحدی است مخلص که اعتقاد به وحدانیت خداوند را به صفا و نورانیت آراسته است به گونه ای که دیباچه گلستان و بوستانش را با ستایش پروردگار یکتا آذین بسته است.

مقدمه گلستان شامل فصیح ترین الفاظ و عبارات و حاوی بلیغ ترین مفاهیمی است که جان هر موحدی را لبریز از احساسات خداپرستانه و عواطف ستایش گرانه نسبت به ذات پروردگار یگانه می سازد. او دل شاکر خویش را با خشوع واژگان چنین عجین می سازد: «منت خدای را عز وجل، که طاعتش موجب قربت است و به شکر اندرش مزید نعمت…».

سعدی از آن زاهدان صاحب دل و وارستگان از کدورت آب و گل است که می داند آدمی در همه احوال در معرض سهو و نسیان و فریب شیطان قرار دارد. از این رو دست به دعا برمی دارد که:

«خدایا تو برکار خیرم بدار

وگرنه نیاید زمن هیچ کار»

سعدی و نعت پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله)

سعدی نیل به رستگاری و صفا را در پیروی از روش پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله) برمی شمرد، چنان که می گوید:

«مپندار سعدی که راه صفا

توان رفت جز بر پی مصطفی»

در دیباچه گلستان از رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) با القاب «سید کائنات»، «مفخر موجودات»، «رحمت عالمیان»، «صفوت آدمیان» و «تتمه دور زمان» نام برده است.

در بوستان نیز در عظمت رسالت رسول و مراتب شخصیت نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) چنین می سراید:

«امام رسل پیشوای سبیل

امین خدا مهبط جبرئیل…

یتیمی که ناکرده قرآن درست

کتب خانه چند ملت بشست…

چه نعت پسندیده گویم تو را؟

علیک السلام ای نبی الورا»

سعدی در هنگام نوشتن آثار خویش به استقبال روایاتی از پیامبر می رود و از آن توشه ها برمی گیرد. به عنوان نمونه برای ارائه پیام صلح و بشردوستی، فرمایش ارزنده پیامبر را این گونه به شعر درمی آورد:

«بنی آدم اعضای یک پیکرند

که در آفرینش ز یک گوهرند

چو عضوی به درد آورد روزگار

دگر عضوها را نماند قرار»

ادب و محبت سعدی نه تنها نسبت به نبی مکرم اسلام(صلی الله علیه و آله) که این احترام و ارادت نسبت به خاندان طاهرین پیامبر به چشم می خورد:

«خدایا به حق بنی فاطمه

که بر قول ایمان کنم خاتمه

اگر دعوتم رد کنی یا قبول

من و دست و دامان آل رسول»

شیفتگی و دل شدگی سعدی چنان است که در عالم عشق ورزی، عشق محمد و آل محمد را کافی و تمام می داند:

«سعدی اگر عاشقی کنی و جوانی

عشق محمد بس است و آل محمد»

سعدی و نکوهش مردم آزاری و ظلم

شاعران ایرانی همواره بر انسان دوستی تأکید و اصرار کرده اند. سعدی از جمله شاعران دین دار و فرهیخته ای است که پیام ظلم ستیزی و محبت رسانی را در عالم انسانیت منتشر کرده است.

در حکایت دوم از باب سوم گلستان می گوید:

«کجا خود شکر این نعمت گزارم

که زور مردم آزاری ندارم»

در بوستان نیز چنین از مردم آزاری، بیزاری می جوید: «مردم آزاری در چاه افتاد. فریاد برآورد و کمک خواست. یکی بر سرش سنگی کوفت و گفت:

تو هرگز رسیدی به فریاد کس

که می خواهی امروز فریادرس»

از دیدگاه سعدی آزار رساندن به دیگران برای سودبخشی به خویش کاملاً مردود است. او می گوید هما به این دلیل پرنده فرخنده ای است که هیچ مرغ دیگری را به جهت غذای خود نمی کشد:

«همای بر همه مرغان از آن شرف دارد

که استخوان خورد و جانور نیازارد»

آزار نرساندن به خلق لازمه انسانیت است. سعدی در مذمت مردم آزاری می گوید:

«دل زیر دستان نباید شکست

مبادا که روزی شوی زیردست»

یا: «مزن بر سر ناتوان دست زور

که روزی به پایش درافتی چو مور»

روح سعدی بیزار از ستم و سرشار از محبت است به گونه ای که این احساسات، تار و پود آثارش را تشکیل می دهند. در همه جا زمزمه عواطف نوع دوستانه اش به گوش می رسد. همه جا صحبت از ترحم می کند، اما او شاعر فهیم و واقع نگری است که موقعیت ها و شرایط را هم در نظر دارد. از این رو می گوید:

«ترحم بر پلنگ تیز دندان

ستمکاری بود بر گوسفندان»

سعدی و عشق

سعدی در غزل، بیشتر عاشق است تا عارف و نصیحت گر. سعدی از شاعران انگشت شماری است که غزل های عاشقانه او اغلب از مطلع تا به مقطع عاشقانه می ماند و برخلاف حافظ به موضوع های دیگر نمی پردازد. سعدی از شیوه عشق بازی سخت آگاه است:

«که سعدی راه و رسم عشق بازی

چنان داند که در بغداد تازی»

در نظر سعدی عشق شرف آدمی است. به همین خاطر با وجودی که در یکی از خونبارترین روزگاران تاریخ جهان، زندگی کرد، اما عشق را فراموش نکرد و زیباترین نغمه های عاشقانه جهان را در زبان فارسی به وجود آورد.

محمدعلی فروغی پس از بیان ویژگی های ممتاز سعدی، این چنین به شرح دل سوختگی این شاعر می پردازد: «همه مزایا که برای سعدی برشمردیم اگر در یک کفه ترازو بگذارند، کفه دیگر که با او برابری می کند، جنبه عاشقی اوست. وجود سعدی را از عشق و محبت سرشته اند. همه مطالب را به بهترین وجه ادا می کند، اما چون به عشق می رسد، شور دیگر درمی یابد. هیچ کس عالم عشق را نه مانند سعدی درک کرده و نه به بیان آورده است. عشق او بازیچه هوا و هوس نیست. امری بسیار جدی است. عشق پاک و عشق تمامی است که برای مطلوب از وجود می گذرد و خود را برای او می خواهد نه او را برای خود. عشق او از مخلوق آغاز می شود، اما سرانجام به خالق می رسد و از این روست که می گوید:

«عشق را آغاز هست انجام نیست»

…هرکس با سعدی مأنوس می شود ناچار به محبت او می گراید.*

مربوطه به : فرهنگیهنرمنداناجتماعیعلمااخبارآخرین خبراخبارپایگاهاخبارآخرین عناوین

کلمات کلیدی:

کانال تلگرام بقاع نیوز امامزادگان

RSS

دیدگاه شما :