قبر مطهر ابن عنبه(ره) در استان کرمان شناسایی شد
- شناسه خبر: 4547
- تاریخ و زمان ارسال: ۲۴ آبان ۱۳۹۳ ساعت ۰۷:۲۳
- نویسنده: تحریریه بقاع خبر
اِبْنِ عِنَبه، سیدجمالالدیناحمدبنعلىبنحسینحسنىحسینى(ح748- 828ق/1347-1424م)، مورخو نسبشناسشیعى. نسبویچنانکهخود نوشتهاست، با 20 واسطهبهامامعلىبنابىطالب(ع) مىرسد،(( احمد بن علی بن حسین بن علی بن مهنا الحسنی بن عنبه الاصغر بن محمد بن علی بن یحیی بن عبدالله بن محمد بن یحیی بن محمد بن داوود بن موسی بن عبدالله بن موسی الجون بن عبدالله محض بن حسن مثنی بن امام حسن مجتبی بن امام علی (ع) ))
ابنعنبهاز اعقابعبداللهمحضبهشمار مىرود، از اینرو تبار «حسنى- حسینى» دارد، زیرا از طریقپدر بهامامحسن(ع) و از طریقمادر بهامامحسین(ع) نسبمىبرد و بههمیندلیلاستکهابنعنبهرا گاهحسنى و گاهحسینىخواندهاند. همچنینابنعنبهرا داوودینیز نامیدهاند، زیرا محمد بنداوود بنموسىثانىیکىاز نیاکانویبود. شهرتویبهابنعنبهاز آنروستکهنیایش«عنبه اصغر» نامداشتکهبهنوبه خود از اعقابعنبه بنمحمد وارد (عنبه اکبر) بود. با اینهمهبهنقلمدرسبرخىاو را بهنادرستابنعنبه، ابنعتبهو ابنعقبهنامیدهاند. عنبه اکبر، جد قبیلهایاز اشرافبنىالحسنبود کهدر عراقو پیرامونحلهمىزیستند. ابنعنبهاحتمالاً در حِلّهزادهشد و از آغاز جوانىدر زُمره شاگردانابوعبداللهمحمد بنقاسمبنمعیهدیباجى.نسبشناسىآموختو از ملازمانو خاصاناستاد شد. ابنعنبهدر دورانآموزشاز کتابها و استادانمتعددیبهرهبرد، اما بىگمانبیشترینتوشه علمىرا از آثار ابنمعیهبگرفت. چنانکهاز احوالاو برمىآید، پساز مرگابنمعیه، ویبهسیر و سیاحتپرداختو بهاصفهانو هراتو سمرقند و مکهو مذار (در دشتمیشان) سفر کرد و از بسیارینسبشناسانسود برد .
ابنعنبهدر طبقه شهید اولقرار دارد و هر دو از طریقابنمعیهاز علامه حلىروایتکردهاند.
آثار: آثار بازماندهو یا منسوببهابنعنبهجملگىدر زمینهنسبشناسىاستو از ارزشو اعتبار والایىبرخوردار است. مهمتریناثر او عمده الطالبفىانسابآلابىطالباست. ابنعتبهایناثر را 3 بار در حجمهایمختلفتحریر کردهاست. تحریر نخستکهاز همهمفصلتر، ولىنامنظماست، احتمالاً در 802قانجامیافتهو بهامیر تیمور گورکانتقدیمشده، و بههمینمناسبتبهعمده الطالبتیموریشهرتیافتهاست. مؤلفدر آغاز کتابتصریحمىکند کهمطالبآنرا بهطور عمدهاز کتابمختصر استادش، ابوالحسنعلىبنمحمد بنعلىبنصوفى، و کتابىدیگر از شیخابوالنصر سهلبنعبداللهبخاریگرفتهو نکاتىنیز از سایر منابعبدانها افزودهاست. تحریر دومبهعمده الطالبجلالىمعروفاستو مؤلفآنرا در 812قبا گزینشحدود دو سوماز تحریر نخستینو تنظیمآندر 3 بابوتقسیمهرباببهچندفصلو افزودنمقدمهای، برایجلالالدینحسنبنعلىبنحسنبنمحمد حسینىتدوینکردهاست.ابنعنبهتحریر سومرا برایسلطانشریفمحمد بنفلاحمشعشعى، جدّ ساداتحاکمحویزهتهیّهکردهو در 10 صفر 827 از آنفراغتیافتهاست. مرعشىنجفىاین3 را کبری، وسطىو صغرینامنهادهاست. نسخههایخطىعمده الطالبتیموریدر کتابخانههایمرعشى،دانشگاهتهران، جامعکبیر صنعا و حکیم موجود است. عمده الطالبجلالىدر 1318ق/1900مدر بمبئىو در 1358ق/1939مدر نجفو در 1380ق/1961مدر همانجا و بهکوششمحمد حسنآلطالقانىچاپشدهاست. بهگفته آقا بزرگ(15/339) نسخهایاز عمده الطالبمشعشعىکهآغاز و پایانندارد، در کتابخانه شیخعلىآلکاشفالغطاء در نجفموجود است.
ابنعنبهدر دیباچه دو تحریر نخستگوید اینکتابرا از آنرو نوشتهاستکهگروهىدر تبارنامه آلابىطالبتردید کردهاند. ویدر عمده الطالبجلالىپساز یکدیباچهدر مقدمهایمفصلنیاکانحضرتابراهیم(ع) و سپسفرزندانشرا تا ابوطالببر مىشمرد و سپساز فرزندانابوطالب: عقیل، جعفر و على(ع) یاد مىکند و طىفصولىفرزنداناینانرا بهاختصار مىآورد. در نهایتبا تفصیلبیشترینسلعلىبنابىطالب(ع) را از طریقفرزندانش: حسن(ع)، حسین(ع)، محمد حنیفه، عباسو عمر اطرفدر 5 فصلبیانمىکند. در اینگزارشِ نسبشناسانهاطلاعاتکوتاه، اما مفیدیاز چگونگىگسترشتیره علویاندر سرزمینها و محلسکونتایشانآمدهاستکهبرایتاریخنگارانراهنمایخوبىاست. در پایانکتاباصطلاحاتنسبشناسىآمدهکهمعلومنیستاز خود مؤلفباشد. مورخانو محدثانمتأخر همچونکیا گیلانىدر سراجالانساب، حر عاملىدر املالا¸مل و مجلسى در بحار الانوار از کتاب عمده الطالب بسیار بهره بردهاند. کتاب دیگر ابن عنبه الفصول الفخریه فى اصول البریه، به زبان فارسى است که در 1346ش به کوشش جلالالدین حسینى محدث ارموی در تهران چاپ شد. اینکتابداراییکمقدمهو 3 فصلاست، عنوانمقدمه«در بیانمنشأ نسل» است. طىاینکتاب، تبار بشر از آدمتا نوحبهاختصار بیانشدهاست، سپسفرزنداننوحبا گستردگىبیشتر و طبقهبندیروشنتریدنبالشدهو اعقابهر یکاز فرزنداننوح، بهویژهپادشاهانمنطقه بینالنهرینو ایرانو جاهایدیگر ذکر گردیدهاند. دامنه ایننسبشناسىبهقبایلعربو اجداد و نیاکانپیامبر کشیدهشدهو بهابوطالبپیوند مىیابد و در نهایتفرزندانابوطالببهسبکو سیاقعمده الطالبجلالىبررسىو مرتبشدهاند. ویدر اینکتابگاهبهنقد آراء دیگرانپرداختهاست. شباهتاینکتاببهعمده الطالبجلالىچناناستکهبرخىآنرا ترجمه کتاباخیر دانستهاند.
ابنعنبهاینکتاب را برایفخرالدینحسنبنشمسالدینمحمد، از نوادگانامامزینالعابدین(ع) کهاز عالمانسبزوار بود، نوشت. آثار دیگر ابنعنبهکهنسخههایخطىآنها در دستاست، از اینقرارند: بحرالانسابفىنسببنىهاشم، کهدر آستانقدس، دارالکتبمصر ، معهد المخطوطاتالعربیه و کتابخانه حکیمدر نجفوجود دارد؛ التحفه الجمالیه فىانسابالطالبیه ، کهنسخهایاز آندر کتابخانه مرعشىقمموجود است. زرکلی از کتابىخطىبهنامرساله فىاصولشجره الساده آلابىعلوی، تألیفوینیز ناممىبرد.
آقابزرگکتابدیگریتحتعنوانانسابآلابىطالببهابنعنبهنسبتدادهو احتمالدادهکهاینکتابترجمه عمده الطالببا تغییراتىاندکاست.
مذهبابنعنبهمحلتأملاست. برخىدر شیعىبودنشتردید کردهاند. چنینتردیدیروا نمىنماید، اما امامىبودنویقطعىبهنظر نمىآید. برخىاو را زیدیدانستهاند ، آنچهایناحتمالرا تقویتمىکند، برخىاشاراتو تعبیراتاوست. مثلاً در باره امامدوازدهم(ع) مىگوید: «ثانىعشر الائمه عند الامامیه و هو القائمالمنتظر عندهم» و مهمتر از آندر دیباچه عمده الطالبتیموری، آنجا کهاز اوصافامیر تیمور سخنمىگوید، او را بدینعبارتمىستاید: «… صاحبالملکاتالعلیه و الانباء النبویه، و الفصاحه الصدیقیه، و الحصانه الفاروقیه و السماحه النوریه، و الحماسه المرتضویه…». با اینهمهشیعىامامبودناو محتملتر و پذیرفتنىتر مىنماید. بهویژهکهاو شاگرد و داماد ابنمعیه شیعىبود و بخشنخستینزندگیشرا در خدمتاو بهسر برد و از چشمه فکریو اعتقادیو معنویاو سیرابگشتو هموارهبهاستاد وفادار ماند.
