یک وقف تا جاودانه شدن فاصله است/ ضرورت توسعه بسترهای قانونی وقف

حجت‌الاسلام پیران‌شربیانی در گفت‌و‌گو با فارس عنوان کرد
یک وقف تا جاودانه شدن فاصله است/ ضرورت توسعه بسترهای قانونی وقف

پایگاه امامزادگان(بقاع نیوز): حجت‌الاسلام جعفر پیران‌شربیانی با بیان اینکه برای جاودانه شدن یک وقف فاصله است، از ضرورت ایجاد بسترهای قانونی جدید وقف با استناد فقهی سخن به میان آورد.

 به گزارش پایگاه امامزادگان(بقاع نیوز) به نقل از فارس، این هفته به نام هفته وقف نامیده شده است، وقف سنت حسنه اسلامی است که جنبه منفعت رسانی عام آن بر دیگران پوشیده نیست، لذا برای بررسی اهمیت وقف در جامعه اسلامی و همچنین بررسی جایگاه وقف با حجت الاسلام والمسلمین جعفر پیران شربیانی نماینده ولی فقیه و رئیس ادره اوقاف جنوب غرب شهر تهران گفت‌و‌گویی ترتیب داده‌ایم که در پی می‌آید:

نبی اکرم (ص) اولین واقف در اسلام/ وقف در تهران به قبل از دروان قاجار بر می‌گردد

* از سابقه وقف در جامعه اسلامی مختصری توضیح بفرمائید؟

– آنچه که در تعریف وقف، مراجع نقل می‌کنند و مشهور هم هست، «الوقف حبس العین علی ملک الواقف والتصدق بالمنافع» یعنی اینکه مالی را حبس و از نقل انتقال آن جلوگیری می‌کنید، یعنی هیچ کسی حق خرید و فروش و انتقال آن ملک وقفی را تا ابد ندارد، واقف با اینکه عین را حبس می‌کند، اما منافع آن را با خیریه‌ای که همراه است، وقف می‌کند و تعیین می‌کند که صرف چه اموری شود، مثل مرحوم واقف حاج «علی نقی غیاثی» که یک دانگ از املاک ملکی‌اش در اراضی یافت آباد را برای برای ساخت درمانگاه، بیمارستان و معالجه بیماران وقف کرد و با دریافت اجاره‌ها و منافعی که این اراضی دارد، درآمدش را طبق نیت واقف هزینه می‌شود.
منتها پیشینه وقف در اسلام به شخص نبی مکرم اسلام صلی الله علیه وآله وسلم بر می‌گردد که در قرآن هم ریشه دارد، خداوند متعال در قرآن در سوره آل عمران آیه 92 می‌فرماید «لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ»، لذا پیامبر عظیم‌الشان اسلام(ص) اولین واقفی بودند که به این دستور خداوند عمل کردند و این موقوفه در اسلام هم همان زمین‌های «مخیریق» یهودی تازه مسلمان شده که در جنگ احد همراه با سپاه اسلام با مشرکین جنگید، هنگامی که به سمت احد حرکت می‌کرد، وصیت کرد که اگر من کشته شدم 37 قطعه از باغ‌های من از آن رسول خدا(ص) شود که پیامبر گرامی اسلام (ص)، پس از شهادت او، باغ‌ها را برای عموم مردم وقف کردند، لذا پس از پیغمبر(ص) واقف بزرگ دیگر، حضرت امیرالمؤمنین علی علیه‌اسلام است که «ینبع» و اموال اطراف «ینبع» را وقف کردند، همچنین در آن سال‌هایی که حضرت (ع) خانه نشین بودند، اطراف مدینه قنات‌هایی را حفر ‌کردند و بعد از حفر چاه‌ها، آن را برای ایتام و فقرا وقف کردند.
این روش در سیره اهل بیت علیهم‌السلام ادامه داشت و مسلمین به تأسی از پیغمبر و اهل بیت علیهم‌السلام وقفیات زیادی را دارند که از جمله وقفیات پس از اسلام غالب وقفیاتی که است که برای اهل بیت علیهم‌السلام انجام شده است به ویژه برای خامس آل عبا، امام حسین علیه‌السلام، از جمله موقوفه «مرحوم حاج اسماعیل جراح تهرانی» در جنوب غرب شهر تهران است که برای برای پذیرایی زائرین خامس آل عبا، روشنایی روضه منور حضرت علی علیه‌السلام و روشنایی روضه منور امام حسین علیه‌السلام وقف کردند.

تصرف نامشروع اموال وقفی توسط قاجار و پهلوی/ تا جاودانه شدن به اندازه یک وقف فاصله است

* اکنون شرایط وقف در کشور چگونه است؟ آیا مردم همچنان علاقمند به وقف هستند؟

– شاید یک زمانی پس از قاچار و پهلوی با توجه به اینکه اراضی وقفی را از موقوفه و وقفیات خارج کردند و به طور نامشروع و غیرقانونی املاک وقفی را تصاحب کردند، باعث شد که مردم دیگر به دستگاه حکومت پهلوی و قاجاری اعتماد نداشته باشند، همچنین منجر شد که پس از آن وقف کمتر شود، اما پس از انقلاب اسلامی و به واسطه ترویج و توسعه فرهنگ وقف بحمدلله اوضاع وقف در کشور بسیار مطلوب شده است به طوری که همه مردم به نوعی از وقف بهره‌مند هستند.
از آنجایی که وقف سنت حسنه پیامبر گرامی اسلام(ص) و اهل بیت علیهم‌السلام است و به هر حال همه انسان‌ها دوست دارند، یاد و نام آنها در جهان بماند، بنده در تبلیغ جمله معروفی دارم و آن  این است که برای جاودانه شدن یک وقف فاصله است.

*آیا بعد از انقلاب انتظارات برآورده شده است؟
 بعد از انقلاب اسلامی وقفیات رو به توسعه گذاشته است، ولی هنوز آن انتظاری که اداره اوقاف دارد، برآورده نشده است، پس اگر مسئولین دست به دست هم بدهند، نشریات، جراید، صدا و سیما در گسترش فرهنگ وقف کوشا باشند، نتیجه بهتری به دست می‌آید.
لذا خواسته ما این است که جایگاه وقف به مردم شناسانده شود و راه‌های چگونگی وقف به مردم معرفی شود و مردم بدانند، اداره اوقاف حامی و پشتیبان واقفین اعم از مادی و معنوی است، حال این موقوفه عام یا موقوفه خاص باشد.

نصب متولی، واقف را بر ملک خویش باقی می‌گذارد
 
* کسی که می‌خواهد مالی را وقف کند، علاقمند است در زمان حیاتش ملک و مال خود را وقف کند، ولی می‌ترسد به محض انجام وقف، خودش از منافع آن بی‌ثمر ‌شود و دیگر ملک در دست او باقی نخواهند ماند؟ در این خصوص توضیح دهید.

– باید توجه داشت که کسی می‌تواند واقف باشد که مالک باشد،وقتی مالک وقف می‌کند، حال برای هر نیتی مثلاً برای امام حسین علیه‌السلام، ازدواج جوانان و ترویج فرهنگ قرآن، به هنگام وقف از ملکیت او خارج می‌شود، ولی می‌تواند با نصب یک متولی -کماکان خودش یا اولادش را متولی قرار دهد- ملک را در اختیار بگیرد و با اجاره دادن منافع نیت واقف را برآورده سازد، لذا اگر این گونه عمل کند، از ملکیت واقف خارج شده است، ولی در تصرف او هست.

* آیا می‌تواند وقف برای پس از مرگ باشد و بگوید وقف این ملک از زمان شروع فوت من است؟

– بلی، ابتدا به اداره اوقاف می‌رود، شرعاً ثبت املاک می‌کند و سندش را به نام موقوفه در دفترخانه و اداره ثبت تنظیم می‌کند.

نیاز به تجدید نظر قانون وقف احساس می‌شود

* در زمینه موقوفه خواری و تصرف موقوفات شاهد هستیم که آن گونه که باید املاک موقوفی به طور صحیح هزینه نمی‌شوند و نیت واقف برآورده نمی‌شود، در این باره چه اقداماتی باید صورت گیرد؟ به عبارت دیگر شاهدخرید و فروش املاک وقفی هستیم و مردم در ابن باره دغدغه حقوقی دارند؟ وظیف دستگاه‌های ذیربط چیست؟

– بحث موقوفه خواری از اواخر دوران قاجاریه و پهلوی شدت گرفت، به طوری که ترس و قبح تصرف مال وقفی ریخته شد، ولی پس از انقلاب اسلامی با صدور فتوای امام راحل مبنی بر اینکه املاکی که از وقف خارج شده‌اند، باید وقفیات اعاده شد، مجلس شورای اسلامی ماده واحده‌ایی را تصویب کرد که به موجب آن سازمان اوقاف را موظف کرد که سندهای سابق را ابطال و سند به نام همان موقوفه تنظیم شود.
در سال‌های اخیر با تدبیر ریاست نماینده ولی فقیه در سازمان تعدادی از روحانیون از آنجایی که بحث وقف، شرعی است، وارد سازمان اوقاف و امور خیریه شدند و احیای موقوفات را با جدیت دنبال کردند که در دو سال اخیر شاهد شکوفایی موقوفات هستید که در همین راستا با موقوفه خواری با شدت مقابله شده است، ولیکن نیازمند همکاری نهادهای قانون‌گذار، دستگاه‌های دولتی، قوه قضاییه، اداره املاک و مستغلات هستیم، منتها این قوانینی که در مورد سازمان اوقاف سال‌های قبل تصویب شده است، دیگر جوابگوی سازمان اوقاف نیست و باید تجدیدنظر جدی در قانون سازمان اوقاف صورت گیرد.

کرسی‌های وقف در حوزه‌های علمیه فعال‌تر شوند/ بسترهای قانونی وقف با استناد فقهی مهیا شود

* به نظر می‌رسد که در درس‌های خارج حوزه‌های به وقف بیشتر پرداخته شود تا مسائل فقهی آن بیشتر به جامعه شناخته شود؟
 
– در کتاب لعمه مبحثی به وقف اختصاص داده شده است، هر چند که حضور جدی حوزه‌های علمیه در این باب بیش از بیش احساس می‌شود، منتها به دنبال آن لازم است مسائل فقهی وقف تبدیل به قانون شود، در همین راستا سازمان اوقاف برای اینکه بتواند نیت واقفقین را اجرا کند و موقوفات احیا شود، نیاز به تجدیدنظر قانون وقف احساس می‌شود.

اشخاص صاحب اختراع و فناوری می‌توانند اثر خود را وقف کنند

* با توجه به شرایط روز آیا می‌توان ادعا کرد که صورت‌های وقف هم عوض شده است،مانند اینکه یک ایده نوآوری یا اختراعی و یا صاحب فناوری می‌تواند اثر خود را وقف کند؟
 
– با توجه به اینکه مالکیت معنوی قانونی شد، پس کسی که دارای اختراع ثبت شده‌ای است، می‌تواند امتیازش را وقف سازمان اوقاف کند تا سازمان از عواید آن امتیاز بهره‌مند شود، به همین جهت نماینده ولی فقیه در سازمان اوقاف «حجت‌الاسلام محمدی» تأکید دارند که به ویژه از سال 1390 به بعد «نیت محوری» از اولویت‌های سازمان باشد، لذا موظف شدیم به نیت واقفین توجه کنیم و آن را اجرا ‌کنیم، در خصوص املاک و اجاره – با توجه به شرایطی که امروز با آن روبرو هستیم- سازمان اوقاف باید آن میزانی که باید به عنوان اجاره دریافت کند، نمی‌کند، به خاطر اینکه وضعیت مردم و وضعیت اقتصادی را رعایت می‌کند و سازمان اوقاف با مردم مدارا می‌کند، بنابراین آن درآمدی که سازمان اوقاف باید از قبل اخذ اجاره‌ها  داشته باشد، ندارد، هر چند که متولی موظف است، مال الاجاره را به روز برساند و آن را دریافت کند، اما روش مبتنی بر مدارا با مردم به ویژه در مناطق محروم جاری است.
 
فعالیت فرهنگی جایگاه دوم در اداره اوقاف دارد

* وضعیت امامزاده‌‌ها در سازمان اوقاف چگونه است؟
 
– اولویت بعدی سازمان اوقاف، بحث فرهنگی است، لذا امامزادگان ملجاء و پناهگاه مردان متدین و مؤمن هستند، سازمان اوقاف برنامه‌های ویژه‌ای برای مناسبت‌های ویژه مانند ماه محرم و صفر با برنامه ویژه «بصیرت عاشورایی» را اجرا کرد، از جهت اولویت‌ مهم ما با توجه به فرمایش مقام معظم رهبری در خصوص امامزادگان که فرمودند:«امامزادگان باید به قطب فرهنگی تبدیل شوند» سازمان خود را موظف می‌داند که تمام سعی و تلاشش را در باب ترویج فرهنگ قرآنی و اهل بیت (ع) در امامزادگان به کار گیرد، که بحث تدریس قرآن در امامزادگان، در مناسب‌های شهادت، ولادت‌ و ایام‌الله‌ها به خصوص دهه فجر و جشن‌ها را مد نظر دارد و مراسم را باشکوه فراوان در امامزادگان اجرا می‌کند که در همین راستا تجمع هیات‌‌های مذهبی منطقه جنوب غرب تهران که به دعوت سازمان اوقاف در شهرک ولیعصر برگزار شد.
در عملکرد وقف در حوزه جنوب غرب هم که منطقه گسترده ایی با را ه اندازی دفتر و زحمات جناب آقای خسرو چهره مشکلات مستاجرین و متولیان در این حوزه تا حدود زیادی در این دفتر مرتفع شده و تلاش می شود با بنای ساختمان مستقل این اداره خدمات بیشتری در حوزه وقف انجام گیرد. در جنوب غرب تهران چند موقوفه شاخص داریم مانند موقوفه مرحوم «حاج اسماعیل جراح تهرانی»، موقوفه «حاج غیاثی»، موقوفه «مرحوم حاج ابوالقاسم مفرح»، که بیمارستان مفرح برای اهل تهران شناخته است.